سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )
565
مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )
وى در 11 نوامبر 1914 م / 8 محرم 1333 ه ق در لكنهو به دنيا آمد و از همهء برادران و خواهران كوچكتر بود . به همين مناسبت به او محبت مىكردند و در محيطى گرم و صميمى تربيت يافت ، تحصيلات ابتدايى را در محضر استادانى از جمله برادر بزرگ خود نصير الملّة و نيز در نزد خواهرانش به پايان رساند . آنگاه به آموختن دروس متوسطه و نصاب اعلا پرداخت و درسهاى بعدى را در محضر مولانا سيد حامد حسين معروف به سيد و مولانا امجد حسين و مولانا مظفر عليخان و مولانا سيد ظهور حسين و نيز نزد پدرش تكميل كرد و در همان زمان در امتحان فاضل ادب ( بالاترين امتحان در عربى ) در دانشگاه لكنهو شركت كرد و با موفقيت به دريافت مدارك لازم نايل آمد . وى در سال 1932 م براى درس عالى و خارج ( فقه و اصول و درس شيوخ حوزهء علميه دربارهء اصول فقه ) به عراق سفر كرد و از طرف حجج اسلام آقاى شيخ عبد الحسين رشتى ، آقاى شيخ ابراهيم رشتى ، آقاى سيد حسن بجنوردى ، آقاى سيد جواد تبريزى ، آقاى شيخ ضياء الدّين عراقى و مرجع اكبر سيد ابو الحسن اصفهانى رحمهم اللّه اسناد و اجازات اجتهاد را دريافت كرد و در شعبان 1356 ه ق / يكم نوامبر 1937 م به وطن خود بازگشت . مولانا محمد سعيد ، علاوه بر تحصيل علوم در نجف اشرف دو كتاب به زبان عربى ، به نامهاى : « الامام الثانى عشر » و « مدينة العلم » ، تلخيص عبقات را نوشت كه هر دو كتاب در عراق به چاپ رسيد . وى تقريبا پنج سال با آقاى ناصر الملّة در لكنهو همكارى كرد ولى در سال 1939 م به خاطر شركت در راهپيمايى كه براى شيعيان تشكيل شده بود به مدت سه ماه به زندان افتاد . مولانا محمد سعيد از سال 1943 م اوقات خود را در كتابخانه سپرى مىكرد و به كارهاى تصنيف و تأليف و برگزارى محافل و مجالس و پاسخ مسايل مىپرداخت و در ضمن فقه و اصول نيز تدريس مىكرد . من اين افتخار را دارم كه نزد آن مرحوم درسهاى نهج البلاغة ، شرح لمعه و شرح كبير را خواندهام و وقتى در امتحان فاضل ادب در دانشگاه لكنهو مقام اول را احراز كردم ، استاد جليل ، نسخههاى عبقات الانوار و الغدير را با نوشتن عبارات زير به عنوان جايزه به من اهدا كرد . « باسمه تعالى . اهدى هذا الكتاب الجليل و السفر النفيس الى الفاضل الجليل و العالم النبيل قرة العين مولانا الموسوى السيد مرتضى حسين حرسه اللّه من كل مين و شين ، محمد سعيد عفى عنه 18 رجب المرجب 63 ه ق » .