سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )
448
مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )
و 3 جلد به زبان عربى و 5 جلد به زبان اردو و يك جلد بلوچى است . در سند او را به القاب شكسپير ، سعدى و حكيم عمر خيام مىناميدند . آقاى ا - ك . بروهى ، وزير دادگسترى پاكستان دربارهء او گفته است : « به مصداق حديث نبوى صلّى اللّه عليه و آله « انا مدينة العلم و على بابها » شاه عبد اللطيف بهتايى شاعر و صوفى ، مدينة العلم سند و قليچ بيگ دروازهء شهر است » . آقاى مير حسام الدّين راشدى مىگويد : « من وقتى حساب كردم روشن شد كه اگر قليچ بيگ از سن بيستسالگى كار تأليف و تصنيف را شروع كرده و 457 كتاب از او باقى باشد ، در مدت پنجاه و هفت سال ، روزانه پنجاه صفحه مطلب نوشته است » . تصانيف و تأليفات او عبارتند از : الافكار ( عربى ، 1905 م ) ؛ قانون اسلام ( ترجمه به زبان سندى ، 1915 م ) ؛ اسلام ( ترجمه به زبان سندى ، 1923 م ) ؛ تاريخ سند ( دو جلد ، 1901 م ، انگليسى ) ؛ شرح زندگى شاه عبد اللطيف بهتايى ( انگليسى ) ؛ جوهر قرآن ( انگليسى ) ؛ راهنماى قرآن ؛ زندگى حضرت محمّد صلّى اللّه عليه و آله ؛ زندگى اولياء اللّه اسلام ؛ سخنان بزرگان ؛ اخلاقيات در قرآن و حديث ؛ راه نجات ؛ داستان شهادت امام حسين عليه السّلام در كربلا ؛ تاريخ تصوّف ؛ كتاب درسى اسلامى ( هفت بخش ) ؛ حجة الشيعة ؛ صداقة الاسلام ؛ تاريخ محمّدى صلّى اللّه عليه و آله ؛ اخلاق المعصومين ؛ مختار ثقفى ؛ صلح كل ؛ مسألهء عجيب فقه . بعضى از كتابهاى مهم او : مفتاح القرآن ؛ مرآة القرآن ، ضميمهء مفتاح ( چاپى ) ؛ درّ نجف ، زندگانى حضرت على عليه السّلام ( فارسى ) ؛ ابكار الافكار ( 6 جلد ، مجموعه اشعار فارسى ) ؛ گرجىنامه ، ( مجموعه اشعار ميرزايان گرجى ) ؛ اشعار الامثال ، ( دو جلد ) ؛ شعر الملوك ؛ شعر الهند ؛ شعر النسوان ؛ جواهر اللسان ؛ ذكر الموت . ترجمههاى سندى : كيمياى سعادت غزالى ، ( 3 مجلد ) ، به انگليسى هم ترجمه كرده است ؛ خداشناسى ، غزالى ؛ علم الروح ، غزالى ؛ اخلاق القرآن ؛ گلشن اخلاق ؛ حاجى بابا اصفهانى ؛ محاورات فارسى ، ( ترجمهء نظم فارسى به نظم سندى ) ؛ كشف اعجاز يا گلشن راز ؛ رباعيات عمر خيام ؛ ليلى مجنون نظامى ؛ تحفة الاحرار ؛ حقيقت الربا ؛ تاريخ قرآن و حديث ؛ حضرت سليمان ؛ مذهب عالمگير ؛ معجم المذاهب ؛ محبت آل عبا ؛ بحث در مورد جواز و عدم جواز نقاشى در اسلام ؛ تاريخ حكومت خيرپور . آقاى رشيد فرزانهپور در كتاب خود تحت عنوان « زندگىنامه و آثار و احوال مرحوم