سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )
446
مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )
قليچ بيگ ، شمس العلماء 1270 ه ق / 1853 م 1348 ه ق / 1929 م شمس العلماء خان بهادر ميرزا قليچ بيگ ، از بزرگان ادبيات سند به شمار مىرفت و به زبانهاى متعددى تسلط داشت . تعداد 457 كتاب چاپى و غير چاپى به زبانهاى سندى ، انگليسى ، فارسى ، عربى ، اردو ، بلوچى ، تركى و سراييكى از وى موجود است . ميرزا قليچ بيگ ، فرزند سوم ميرزا فريدون و نوهء ميرزا خسرو بيگ بود . ( ر . ك : گزارش دولتى سند باب دوازدهم و نيز تاريخ سند به زبانهاى سندى و انگليسى نوشتهء قليچ ميرزا ) . ميرزا فريدون و ميرزا خسرو از اهالى شهر تفليس ، گرجستان بودند و گرجى خوانده مىشدند . مردم گرجستان عموما دلير ، جنگجو ، آزاده ، زيبا و تندرست هستند . روسيه از مدتها پيش در آنجا حكومت داشت ، ايران در سال 1797 م بر گرجستان حمله كرد و پدر فريدون كه حكومت آنجا را داشت در جنگ به دست ايرانيان كشته شد . ميرزا خسرو در سن هشتسالگى به اسارت درآمد و او را به تهران آوردند و ميرزا فريدون نيز همراه با قافلهاى به تهران رفت و در تبريز و اصفهان سكونت گزيد . از طرفى مير كرم على كه نواب سند بود با حكومت ايران روابط خوبى داشت و تحف و هدايايى براى هم مىفرستادند . شاه ايران ، در سال 1805 م خسرو را با وكيل خود سيد مرتضى به سند فرستاد . مير كرم كه حاكم سند بود ، خسرو را پسر خواندهء خود ساخت . خسرو در آن وقت هجدهساله بود ، بعد از تحصيل علوم در طب و شاعرى به شهرت رسيد . « طب خسروى » و « ديوان خسرو » يادگار علمى اوست . ميرزا خسرو در هفتادسالگى در سال 1860 م درگذشت . فريدون بيگ قانع از ايران آمد و در كنار ميرزا خسرو به زندگى خود ادامه داد و ميرزا خسرو دخترش را به عقد او درآورد . ميرزا قليچ بيگ هفت برادر و دو خواهر داشت . برادر بزرگش ميرزا صادق على بيگ معاونت فرهنگى را برعهده داشت و برادر جوانترش فارغ التحصيل پزشكى از لندن بود . ميرزا قليچ بيگ در چهارم محرم 1270 ه ق / 4 اكتبر 1853 م در تندوتهورو به دنيا آمد . وقتى انگليسيها در سال 1843 م ميران را شكست دادند و بر سند مسلط شدند ، ميرزا فريدون بيگ از قلعه بيرون آمد و در نواحى حيدرآباد در قريهء تندوتهورو سكونت گزيد و هنوز هم منزل او باقى است . ميرزا فريدون بيگ ، بعد از تحصيلات ابتدايى فرزند خود را به مدرسه فرستاد . وى نزد آخوند شفيع محمد و قاضى احمد متياروى عربى و فارسى خواند و سپس وارد دبيرستان شد .