سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )
401
مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )
عجاد ؛ رسالهء مفرده هنديه ؛ شرح قصايد ؛ تنقيد جديد در تفسير بعضى آيات ؛ طلوع خورشيد ، ترجمهء دعاى صباح ؛ تحقيق صدوق ؛ الدر الثمين فى نجاسة الغسلات ؛ رد كشيش عماد الدّين . مولانا در روز جمعه 4 ربيع الثانى 1312 ه ق وفات يافت و در كنار آرامگاه پدرش دفن شد . از فرزندان او مىتوان سيد على احمد و سيد محمّد را نام برد . على محمد شاد عظيمآبادى 1262 ه ق / 1846 م 1345 ه ق / 1927 م خان بهادر سيد على محمد شاد بن سيد عباس ميرزا بن تفضل عليخان بارهوى ( يا باهروى ) به عنوان شاعرى غزلسرا در ادبيات ارود و اديبى شناخته شده است . وى در 19 محرم 1262 ه ق / ژانويهء 1846 م در شهر عظيمآباد پتنه در محلهء پورب دروازه به دنيا آمد . و از خانوادهاى ثروتمند و صاحب علم بود ، مسافران ، تاجران ، علما و شعراى عرب و عجم به عظيمآباد مىآمدند و مهمانش مىشدند . او از زمان كودكى با اينگونه افراد آشنايى داشت . از ميان آنان مير سيد محمد فيضآبادى بود كه مدت سى سال همراه شاد زندگى كرد . شاد صرف و نحو را نزد مولانا فرحت حسين و مولانا شيخ آقا جان پدر مولانا على باقر آقا و مولانا سيد عبد اللّه شاه كشميرى و مولانا لطف على و مولوى محمد اعظم و نيز سلم العلوم ، منطق و فلسفه و علم طب را نزد حكيم شيخ محمّد على لكنهوى و معانى و بيان و غيره را در نزد شيخ آقا جان و فقه را در نزد مولانا سيد مهدى شاه فراگرفت . مولانا شاد حافظهاى قوى و ذكاوت فوقالعادهاى داشت و به شعر و شاعرى علاقهمند بود بهطورى كه در سن دوازدهسالگى زبدة الصرف را به شعر درآورد كه تقريبا به دويست بيت مىرسيد . مولوى شاه امين اللّه در سال 1290 ه ق مدرسهاى ساخت و از شاد تقاضا كرد كه نحو را به نظم درآورد . وى دويست بيت سرود . وى آشكارا از شيعه حمايت مىكرد و با تمام فرقهها رابطه داشت . خدمات او در زمينهء ادب ، تاريخ ، سياست و اصلاح قوم گسترده بود . مرحوم شاد پس از يك زندگى آبرومند و در عين اوج شهرت ، در سن هشتاد و يكسالگى در هشتم ژانويهء 1927 م درگذشت ، در آن وقت ، وى مهمان نواب چهتارى در علىگره بود . جسدش را به پتنه آوردند ، هر دو گروه سنى و شيعه بهطور جداگانه بر جنازهاش نماز خواندند ، هندو و مسلمان او را تشييع كردند و در گورستان خانوادگىاش به