سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )

369

مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )

سيد على بلگرامى 1268 ه ق / 1851 م 1329 ه ق / 1911 م شمس العلماء مولانا سيد على از اهالى « بلگرام » ( از توابع لكنهو ) بود . وى در سال 1851 م / 8 - 1267 ه ق به دنيا آمد . خانواده‌اش از علم و فضل و جاه و مرتبت ممتاز بودند . پدربزرگش مولوى كرم حسين سفير اوده و عالمى بزرگ به شمار مىرفت . پدرش زين الدّين خان نيز صاحب علوم جديد و قديم و حاكم محل بود . بعد از بازنشستگى در حيدرآباد با سمتهاى مختلفى به كار اشتغال ورزيد و براى تعليم و تربيت فرزندش سيد على اهتمام خاصى به عمل آورد به‌طورى كه در طول پانزده سال زبان عربى ، فارسى و علوم اسلامى را فرا گرفت ، سپس به فراگرفتن زبان و ادبيات انگليسى پرداخت . سيد على بلگرامى داراى هوش سرشار و ذكاوت عجيبى بود چنان‌كه در مدت هشت سال ضمن فراگرفتن زبان سانسكريت ؛ در سال 1874 م از پتنه به دريافت مدرك ليسانس نايل آمد و مدّت سه سال به مطالعهء قانون پرداخت و در امتحان آزمون رتبهء اول را كسب كرد . آنگاه به كالج مهندسى فنى داخل شد . در سال 1887 م معاون بازرس مدارس شد . سپس سالار جنگ او را به حيدرآباد خواست و او را از خاصان و معتمدان خود قرار داد و به اروپا فرستاد و در لندن به دريافت ديپلم نايل آمد و به مطالعهء طبقات الارض پرداخت و در امتحان موفقيت به دست آورد . در آنجا به فراگيرى فلسفه و تاريخ پرداخت و به اين طريق با علوم غربى نيز آشنايى كامل پيدا كرد . وى زبانهاى عربى ، فارسى ، انگليسى ، آلمانى ، فرانسه ، سانسكريت ، بنگالى ، مرهتى ، تلنگى ، گجراتى ، هندى را خوب مىدانست به‌طورى كه در زمان وى كسى با چنين صفات جامعى وجود نداشت . وى در كشورهاى انگليس ، فرانسه ، اسپانيا ، آلمان ، ايتاليا و شبه قارهء هند به سر برده و به سير و سياحت پرداخته است . در حيدرآباد علاوه بر سمت سرپرستى معادن ، در امور راه‌آهن نيز نظارت داشت و عامل پيشرفت علمى حيدرآباد بود . به تمام علماى مملكت احترام مىگذاشت و براى صله و جايزه مصنّفان اقدام مىكرد . با وجود گرفتاريهاى فراوان ، دست از نوشتن و خواندن برنمىداشت . او به آموخته‌هاى خود اكتفا نكرد و از دانشگاه كلكته ليسانس حقوق گرفت . حكومت در سال 1893 م به وى لقب شمس العلماء را داد . در سال 1901 م بازنشسته شد و به انگلستان رفت و در آنجا به سمت استاد زبان مرهتى به كار مشغول شد . در همان سال مأمور ترتيب و تنظيم فهرست كتابهاى كتابخانهء ديوان هند شد . او به كتاب عشق مىورزيد و