سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )
358
مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )
به دنبال مرگ وى تمام كشور به سوك نشست . الواعظ لكنهو در چاپ ويژهء خود مقالاتى دربارهء او به چاپ رسانيد . مولانا مساجد بىشمارى را تعمير كرد ، شيعيان را پايبند شريعت ساخت و تعدادى از سنيان را شيعه كرد و هندوان و مسيحيان را به پذيرفتن شيعه متمايل ساخت از جملهء آنان ، جورج سالون را مىتوان نام برد كه بعد از مدتها بحث و مباحثه سرانجام اسلام را پذيرفت . از فرزندان او مولانا ناصر حسين فخر الافاضل قابل ذكر است . تصانيف او عبارتند از : دعوت النظر الى خلافة خير البشر ( اردو ، ژوئن 1926 م ، پيشاور ، غير چاپى ) ؛ الّا من اكره و قلبه مطمئن بالايمان ( تقيه ، ژوئن 1940 م ، آگره ) ؛ تحقيق وصلهء تاريخ احمدى ، با حوالهء تأليف وقيع نواب احمد حسين خان و اضافات مطالب ( تاريخ تكميل 31 مارس 1949 م ) ؛ فلسفهء اسلام يا علم كلام ( 100 صفحه بدون تاريخ ) ؛ اصحاب اليمين ما اصحاب اليمين و اصحاب الشمال ما اصحاب الشمال ، دربارهء علم رجال ( هفتاد صفحه ، تأليف 7 اكتبر 1948 م ) ؛ تدليس شبلى ، تنقيد و تحقيق دربارهء افكار و تأليفات مولانا شبلى نعمانى ( سپتامبر 1946 م ) ؛ خيانتهاى علمى ، نشان دادن تحريف و تغليط در كتابهاى مذهبى ؛ تسكين الفتن فى صلح الحسن عليه السّلام . عزيز اللّه مجلسى 1074 ه ق / 1663 م عزيز اللّه اصفهانى فرزند ارشد محمد تقى مجلسى اول و برادر ارشد علامهء كبير ، محدث و مجتهد معروف محمد باقر مجلسى است كه تحصيلات مقدماتى را در اصفهان به پايان رساند و سپس در محضر پدر بزرگوارش به تحصيل علوم دين پرداخت و به عنوان فاضل و محقق وارد دهلى شد و زندگى را با عزت و احترام سپرى كرد . وى تاريخ تختنشينى عالمگير اورنگ زيب را با اين آيهء شريف استخراج كرده بود : « ان الملك للّه يُؤْتِيهِ مَنْ يَشاءُ * » تاريخ وفاتش در سال 1074 م اتفاق افتاد . تأليفات او : حاشيهء مدارك ( فقه ) ؛ حاشيهء من لا يحضره الفقيه ( فقه ) و اخبار الروم است . عصمت اللّه سهارنپورى 1039 ه ق / 1629 م ملا عصمت اللّه از مشاهير علماى هند به شمار مىرفت و طالبان علم طرفدار او بودند . اورنگ زيب ( شاه ) نيز نزد وى درس خوانده بود . مآثر الكرام و بعضى كتب ديگر او را سنّى مذهب نوشتهاند اما نوادگان او در سهارنپور ، محلهء ميركوت ، وى را شيعه مىدانند ، چنانكه در