سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )

23

مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )

عبد الجبار بن جعفر الملتانى ، عبد العظيم بن جعفر الملتانى و برادران وى ، در مكران از اولاد محمّد حنفيه ، در مولتان حسن بن على عليه السّلام ، زيد بن حسن . كه بنا به گفتهء قاسم بن حسن بن حسين عليه السّلام از چهار سلسلهء فوق تذكره موجود است . اين گروه از سادات آداب و تعليمات خودشان را به سند منتقل كردند ، اما رابطهء آنان پايدار نماند و بعد از سال 150 ه ق پيشوايان اهل بيت نيز نتوانستند در مدينه بمانند . امام موسى كاظم عليه السّلام را به بغداد ، امام رضا عليه السّلام را به مشهد ، امام محمّد تقى عليه السّلام را به بغداد ، امام على نقى عليه السّلام و امام حسن عسكرى عليه السّلام را به سامره آوردند . با اين نقل و انتقالات فرصت‌طلبان از شهرت ائمه استفاده كردند و به فكر منافع خود افتادند . مردم به خاطر شهرت و محبّت زيد ، نهضت « زيديه » را بر پا كردند و چون نفوذ امام صادق عليه السّلام را زياد ديدند ، به جاى امام موسى كاظم عليه السّلام ، نهضتى را به نام اسماعيل ، فرزند درگذشتهء او به وجود آوردند . مبلّغان مذهبى به عنوان داعى در سرزمينهاى اسلامى پراكنده شدند و اذهان مردم را آمادهء قبول مذهب شيعه ساختند و به اين ترتيب با تقويت حكومت ، تبليغ مذهب رونق يافت . سلطان محمود غزنوى و خلفاى بنى عباس از افزايش قدرت شيعيان به وحشت افتادند و با ايشان به مبارزه پرداختند و حكومتهاى ايالتى هم مخالف آنان شدند و در مدت كوتاهى اسماعيليان را از مولتان ، سند ، كابل ، هرات بيرون راندند و فعاليتهاى آنان را بىاثر كردند به طورى كه اين شكست موجب از بين رفتن علما ، كتابخانه‌ها و آثار فرهنگى شد . در زمان حكومت غلامان و خلجى ، محله‌اى به نام علويه در دهلى به شيعيان اختصاص داشت و به علاوه در گوشه و كنار كشور نيز شيعيان به زندگى خود ادامه مىدادند . فيروز شاه تغلق در وقايع سال 725 ه ق / 1324 م در اين‌باره چنين مىنويسد : « تعداد زيادى از شيعيان كه آنها را رافضى نيز مىگويند به مجازات رسيدند و مورد تنبيه و تهديد قرار گرفتند . كتابهاى آنها را سوزاندند تا اينكه سرانجام به عنايت الهى شر اين گروه بكلّى دفع شد » . ( فتوحات فيروزشاهى ، علىگره 1954 م / 1374 ه ق ) ابن بطوطه كه در همان زمان وارد هند شده مىگويد : شيعيان در بحرين تقيه نمىكردند . وى دربارهء شيعيان سند چيزى ننوشته ، چرا كه نتوانسته اطلاعات لازم را در اين‌باره كسب كند . به هر حال ، در حقيقت قدرت سياسى در دست اشاعره و احناف متعصب بود و در خراسان ، تركستان و سند ، تركان و افغانيهاى تندخو حكومت مىكردند . در زمان گوركانيان هند ، امراى