شيخ ذبيح الله محلاتى
73
رياحين الشريعة در ترجمه دانشمندان بانوان شيعه ( فارسي )
در ( اعيان الشيعة ) فرموده اسم او را نمىدانم محتمل است دختر ديگر شاهطهماسب بوده كيف كان مىفرمايد فقط مىدانم زنى عالمه فاضله بوده و جمعى از علماء براى اين زن رسالهها در اصول فقه و غيره تاليف كردند . و ديگرى گويد پريخان خانم زنى بزرك و باكفايت و طالب علم و قابل حكمرانى بوده چون شاهطهماسب فوت شد اهل حرم پادشاه دو دسته شدند يك دسته هواخواه حيدر ميرزا و دستهاى هواخواه اسماعيل ميرزا برادر حيدر ميرزا كه در قلعه قهقه محبوس بود . پريخان خانم طالب پادشاهى اسماعيل ميرزا بود و بسعى او اسماعيل ميرزا شهريارى ايران را يافت و تا اسماعيل ميرزا را از قلعه قهقه بيرون آوردند و بقزوين وارد كردند زمام مهمات سلطنت بدست پريخان خانم بود چون پادشاهى باسماعيل ميرزا مستقر گرديد پريخان خانم ديگر خود را كنار كشيد و پدرش شاهطهماسب كه معاصر با محقق كركى و والد شيخ بهائى بود پنجاه و چهار سال سلطنت كرد و در عصر او بازار علم و ترويج مذهب اماميه و تاليفات كتب دينيه رواج كاملى داشته تا در نيمه ماه صفر سنه 984 برحمت حق پيوست . پريزاد خانم در ( اعيان الشيعة ) او را ذكر كرده مىفرمايد هنگامى كه گوهرشاد آغا زوجه شاهرخ فرزند امير تيمور كوركانى مسجد گوهرشاد را در جوار حرم حضرت على بن موسى الرضا عليه السّلام بنا كرد پريزاد خانم كه يكى از جوارى و كنيزان او بود مدرسهء پريزاد را در مشهد بنا كرد كه تا حال باقى و برقرار است و املاكى را براى او وقف نمود كه طلاب علوم دينيه از بيست تا سى نفر در آن مدرسه مشغول تحصيل بوده باشند و او فعلا واقعه در بازار است و در أيام شاه سليمان صفوى يك نفر از خوانين قندهار بنام نجفعلى خان اين مدرسه پريزاد را تعمير كرد و نيز آقا محمد بك و ميرزا شكر اللّه اهتمام در عمارت او نمودند . شكر اللّه سعيهم . و در مشهد مقدس فعلا مدارس بسيارى است يكى مدرسهء مشار اليها 2 - مدرسه نواب ميرزا صالح كه در سنهء 1076 بنا شده است و فعلا معمور است .