كرد و بىشك به هيچ امرى از امور دنيا متوجه نبود و در علم صناعت موسيقى و عمل آن بغايت اتقان رسيد كه بر آن مزيدى نبود و قاضى صاعد اندلسى گويد كه فارابى صناعت منطق را از يوحنا بن حيلان فراگرفت و از همهء مسلمانان برترى و بر هركس در تحقيق به اين علم و شرح غوامض و كشف اسرار آن تفوق يافت و معلومات خويش را در كتب صحيحة العبارة و لطيفة الاشارة بنوشت و بدانچه كندى و غير او از صناعت تحليل و انحاء تعاليم اغفال كرده بودند تنبيه كرد و در آن كتب مواد صناعت خمس منطق را توضيح كرد و طرز افادهء آن و طريق استعمال و تصرف صورت قياس را در هر ماده بياموخت و ازاين‌رو كتب او درين علوم بغايت كفايت و نهايت فضل رسيد و هم او راست كتاب شريفى در احصاء علوم و تعريف اغراض آنها كه هيچ‌كس بر او سبقت نجسته است و بر طريقت او تا آن روز كس نرفته بود و طلاب علوم از اهتداء بدان و تقديم نظر در آن ناگزيرند و نيز او را كتابيست در اغراض فلسفهء يونان و ارسطوطاليس كه آن كتاب بر براعت او در صناعت فلسفه و تحقيق بفنون حكمت گواهست و اين كتاب بزرگترين وسيله بر تعلم طريق نظر و تعرف وجه طلب است . در آنجا بر اسرار علوم و نتايج آن يك‌يك آگاهى داده و بطريقهء تدرج از بعض علوم ببعض ديگر جزء تبيين كرده است . سپس بفلسفهء افلاطون آغاز كرده و اغراض آن را تعريف و تأليفات افلاطون را نام برده و آنگاه بفلسفهء ارسطو پرداخته و مقدمهء جليل بر آن نوشته . . . و نيز ابن اصيبعه گويد كه در تاريخ است كه