در بيان احوالات اسامة بن شريك ثعلبى - عليه الرحمة - آن جناب سپهسالار لشكر اسلام بود كه در سال بيست و سيم از هجرت از طرف مغيره كه در آن وقت رياست كل لشكر اسلام كه مأمور به فتح آذربايجان بودند با او بود مأمور به فتح قلعهء بهرام‌آباد شده بعد از هفت ماه محاصره فتح نمود . و اين بهرام‌آباد همان قلعهء ده خاقانى است كه الآن معمور است . بعد از فتح آنجا عزم ساير قلاع كه در اطراف كوه سهند و سكناى فرقهء كفار بود نمود و بزرگ لشكر كفار ، حكمران آذربايجان ، هامان بن مهريار بود كه از طرف يزدجرد مختاريت و سپهسالارى داشت و همهء حكام آذربايجان تابع او بودند . و اين مهريار شصت هزار مرد جنگى داشت ، با لشكر خود به عسكر اسلام حمله آورد و در ميان جنگ مغلوبه ، ريونام « 1 » شخصى از اكابر كفار ، اسامه را شهيد نمود و آخر از آن امر شنيع پشيمان شد . گويند از پشيمانى چندان گريست كه استخوان روى وى ظاهر شد . با مردم خود مسلمان گشته از وى مدد بسيار به فرقهء اسلام رسيد . بعضى آن بزرگوار را اسامة بن فرقد مىدانند كه خواهر ايشان ربيبهء حضرت رسول ( ص ) بود و هر دو را پيغمبر به عثمان بن عفان داد . چون مادرش حرم محترم پيغمبر ( ص ) بود اهل سنت به اين اعتبار او را « ذو النورين » مىخواندند لكن بر تاريخ ثانى اعتماد نيست . مجملا مزار فيض آثار آن جناب در قله كوه سهند در طرف قبلهء تبريز اتفاق افتاده و مزار آن بزرگوار چنان واقع شده كه مردم اين ديار همه روى بدان مزار نماز مىكنند . رحمه الله . در احوالات مضر بن عجيل - رحمه الله « 2 » - در تاريخ آذربايجان آورده كه امير مضر بن عجيل عم‌زادهء پيغمبر است و عجيل پسر جناب عبد المطلب - عليه السلام - است . وى مرتبهء اول با اسامه به غزا آمده بود . بعد از

--> ( 1 ) . روضة الاطهار : « ديونام » . ( 2 ) . روضة الاطهار ، ص 22 .