محمد على آزاد كشميرى
43
نجوم السماء في تراجم العلماء ( فارسي )
از تصانيف اوست كتاب فوائد مدنيه ، و شرح اصول كافى ، و شرح تهذيب الاحكام ، و كتابى ديگر كه در آن بر ملا جلال دوانى و ملا صدرا دربارهء حواشى شرح جديد تجريد رد كرده است ، و ديگر كتاب فوائد دقايق العلوم است و اينها را در كتاب فوائد مدنيه ذكر فرموده است . و صاحب امل الآمل آورده كه از تصانيف او است : شرح تهذيب الاحكام و شرح استبصار ناتمام ، و رساله در بيان مسئلهء بدا ، و جواب مسائل شيخ حسين طبرى عاملى ، و رساله در مبحث نجاست خمر و غير اينها ، و ديگر رسائل است . باز شيخ يوسف بحرانى مىفرمايد كه من بر خط ملا محمد امين مذكور حاشيهاى بر مدارك ديدهام كه متعلق به بعض ابواب طهارت است و آن بر فضيلت و دقت نظر و حسن تقريرش گواهى مىدهد . و او در مدينهء منوره اختيار مجاورت نموده بود و بعد از آن در مكهء معظمه رحل اقامت انداخت و در آنجاى اقدس در سال يكهزار و سى و سه ( 1033 ) هجرى وفات يافت . صاحب امل الآمل از صاحب سلافة العصر نقل كرده است كه وفاتش در سال يكهزار و سى و شش ( 1036 ) هجرى واقع شد و ظاهر آن است كه آن غلط است . و محمد امين مذكور از استاد خود سيد محمد مصنف مدارك و هم از ميرزا محمد استرآبادى روايت داشت و شيخ زين الدّين بن شيخ محمد بن شيخ حسن بن شهيد ثانى از او روايت دارد . انتهى محصله . آخوند مجلسى - عليه الرحمة - در بحار الانوار آورده كه كتاب فوائد مكيه و فوائد مدنيه هر دو از تصانيف رئيس المحدثين مولانا محمد امين استرآبادى است و جلالت و بزرگوارى مصنف آنها معلوم و مشهور است . انتهى . صاحب تذكره آورده كه ديگر از تصانيف ملا محمد امين رسالهء فارسيه موسوم به دانشنامهء شاهى است « 1 » . و در كتاب سلافة [ العصر ] بعد از ذكر احوال ميرزا محمد استرآبادى صاحب كتاب رجال آورده : « و منهم صهره المولى محمد امين الجرجانى صاحب الفوائد المدنية ، جاور بمكة المشرفة و توفى بها » . انتهى .
--> ( 1 ) . دانشنامهء شاهى را محمد امين استرآبادى به نام محمد قطبشاه به پيروى از اربعين فخر رازى در چهل فايده در غوامض مسايل حكمت و كلام و منطق و اصول و عربيت و دعا به روش اخبارى نوشته است . اين كتاب هنوز به صورت خطى است اما خوشبختانه چند نسخهء خطى از آن در كتابخانههاى عمومى ايران موجود است و تصحيح و نشر آن در انتظار همت صاحبهمتى است .