محمد على آزاد كشميرى

401

نجوم السماء في تراجم العلماء ( فارسي )

جناب موصوف در حفظ و ضبط و دقت نظر و سرعت انتقال و مناظرات و طلاقت لسان ، اعجوبهء زمان و يگانهء اوان بود ، و مثل او هرگز نديده‌ام ، و مباحثه نكرد با كسى مگر اينكه غالب آمد . او را دستگاه تام و يد طولى در فن بحث و مناظره بود . صاحب تذكره آورده كه گويند كتابى از تصانيف او به معرض تدوين نرسيده مگر برخى از كتاب التجارة و ديگر مسايل متفرقه كه به تحرير آورده بود . وفاتش به‌سبب طاعون در كربلاى معلى به ماه ذيقعده يا ذيحجهء سنهء يك‌هزار و دو صد و چهل و شش ( 1246 ) هجرى واقع شد . رحمه اللّه . از جملهء اكابر تلامذه‌اش و حاضرين مجلس افاداتش جناب مستطاب فقيه عصر و وحيد دهر ، مولانا ابراهيم قزوينى كربلائى - عليه الرحمة - بود . و ديگر جماعتى بسيار از فيض افاداتش بهرهء كامل برداشته‌اند . از جملهء ايشان فاضل كامل ، فقيه نحرير ، ثقهء عظيم الشأن ، عالم المعى ، جناب آقا سيد على كشميرى - ادام اللّه ايامه - است . صاحب قصص العلماء بعد مدح و ثناى آن جناب گفته كه : « در مجلس درس او زياده از هزار نفر مىنشستند از آن جمله آقا سيد ابراهيم ، و آخوند ملا اسماعيل يزدى ، و آخوند ملا آقاى دربندى ، و سعيد العلماء بارفروشى ، و آقا سيد شفيع بروجردى ، و شيخ مرتضى نجفى و غيرهم من الافاضل العظام و العلماء الكرام » . 43 ) آخوند ملا عبد الجليل الكرمانشاهى « 1 » : در كتاب مرآة الاحوال به تقريب افاضل و اعلام بلدهء كرمانشاهان آورده « 2 » : « عالىجناب مستغنى الالقاب فاضل كامل قليل العديل ، آخوند ملا عبد الجليل است . اصل وى از طايفهء زنگنهء كركونى است . فاضلى است نحرير و عالمى است روشن‌ضمير و در اكثر علوم ، افادت‌پناه و صاحب دستگاه است . و از جملهء تلامذهء مرحوم جد امجد ، آقا باقر بهبهانى بودند . در حيدرآباد كن مسموع شد كه به رحمت ايزدى پيوست . از اين خبر ، خار غم و الم بر دل حزين نشست . و از جملهء اولاد امجادش عالىجنابان معلىالقابان آخوند ملا عبد اللّه و ملا عبد الصمد نهايت مستقيم الطبع و ذكى الذهن و به علوم مربوطند » .

--> ( 1 ) . متن : « الكرمانى » . ( 2 ) . مرآة الاحوال ، ص 142 .