9 - و كتاب معين الخواص . 10 - و رسالهء مرشد العوام فارسى در عبادات . از تلامذهء او جمعى كثير از علمايند . سيد عبد اللّه بن سيد محمد رضا حسينى در اجازهء شيخ احمد احسائى در ذكر طرق خود ، ميرزا را به اين الفاظ ستوده : « الشيخ المعظم و العلم المقدم ، مسهل سبيل التدقيق و التحقيق ، مبيّن قوانين الاصول و مناهج الفروع كما هو به حقيق ، الميرزا ابو القاسم الجيلانى القمى قدس اللّه روحه و نور ضريحه » . جناب ميرزا بعد وفات جناب آقا سيد على طباطبائى به فاصله‌اى قليل از دنيا رحلت فرمود . فراغ از تصنيف كتاب قوانين در سنهء خمس و مأتين بعد الالف اتفاق افتاده . 26 ) شيخ المشايخ العظام الشيخ جعفر بن خضر « 1 » النجفى [ كاشف الغطاء 1156 - 1228 ه ق ] : به خدمت جناب بحر العلوم تحصيل علوم فرموده . گويند كه در خدمت آقا باقر هم نسبت تلمذ داشت . در روضهء بهيه مسطور است : « و هذا الشيخ افضل اهل زمانه فى الفقه ، لم ير مثله مبسوط اليد فى الفروع الفقهية و القواعد الكلية ، قوى فى التفريع غاية القوة مقبول القول عند السلطان و الرعية كان من العرب يطيعونه غاية الاطاعة و يطيعه السلطان فتحعلى شاه قاجار ، عفى اللّه عنه غاية الاطاعة و كذا كل اكابر دولته و يأخذ من السلاطين و الاكابر من العجم و ارباب الثروة و الغنى مالا كثيرا و يعطيه الفقراء بتمامه فى مجلس الاخذ او يومه » . از تصانيف جيدهء او است كتاب كشف الغطا در مبحث عبادات . كتابى است كه مثل و نظير خود ندارد . مقصور است بر مجرد فتاوى و در آن اكثرى از مسائل فروعيه درج فرموده كه در هيچ كتابى سابق و لاحق بيان نشده ، حتى كه جناب او مشتهر به « آية اللّه فى العالمين » گرديد . و در مقدمهء آن اولا بيان اصول دين و اصول فقه فرموده كه در غايت متانت و رزانت است ، و بيان اشاراتى به طرف ادلهء شرعيه فرموده و ممهد ساخته در آن قواعد كليه را براى استنباط احكام شرعيه سواى قواعد اصوليه و قواعد مختصر را در عبادات . قوت فكر و دقت نظر جناب شيخ از آن كتاب ظاهر است . از تصنيفات او است : رساله در احكام صلاة و شرح بعض ابواب قواعد علامهء حلى - طاب ثراه - و رساله در اصول و اخبار ، و رساله در احكام اموات .

--> ( 1 ) - متن : « خضير » .