گر بپرسند سال تاريخش * با سر حيف و غم بگو افسوس » . صاحب تحفة العالم آورده : « كهين برادر خان موصوف ، سلام اللّه خان ، نيز دانشمندى بىعديل و فاضلى عديم السهيم است . در حجر تربيت آن بزرگوار نشو و نما يافته و از او استفادهء علوم نموده است » . « 4 » 13 ) الشيخ ابو على بن محمد بن اسماعيل بن عبد الجبار بن سعد الدّين الحائرى [ 1159 - 1207 ه ق ] : از متبحرين تلامذهء آقا باقر بهبهانى است و به خدمت آقا سيد على طباطبائى - كه ذكرش خواهد آمد - نيز تلمذ داشت . كمال تبحر او در اصول فقه خصوصا در علم رجال از كتاب منتهى المقال او ظاهر و باهر است . چون شيخ مزبور به كنيت خود « ابو على » معروف بود لهذا در اواخر كتاب مزبور در باب كنيتها ترجمهء احوال خود را قرار داده و گفته كه نسب من بنا بر آنچه پدرم ذكر مىنمود به‌سوى شيخ رئيس ابو على سينا كه شيخ فلاسفهء اسلاميين است و استاد حكماى الهيين بود مىرسد ، و من در ماه ذيحجهء سنهء يك‌هزار و يك‌صد و پنجاه و نه ( 1159 ) هجرى در كربلا متولد شدم و كمتر از دوازده‌ساله بودم كه پدرم وفات يافت . مدتى به خدمت استادين خود آقا باقر بهبهانى و آقا سيد على طباطبائى به تحصيل علوم پرداختم مگر آنكه اكثر اوقات ، تخلل « 5 » در تحصيل واقع مىشد به‌سبب انواع بطالت و تعطل « 6 » و سفرهاى مواضع اهوال « 7 » و نهضت نمودن و فرود آمدن در آن . پس وقتى در حجاز بودم و سالى در يمن و گاهى در راه و زمانى در وطن . آرى . لكل شىء آفة و للعلم آفات » . از مصنفات او است : « رساله در رد اخباريين موسوم به عقد اللئالى البهية فى الرد على الطائفة الغبية ، ديگر ترجمهء رسالهء مناسك الحج كه از تأليفات آقا باقر بهبهانى - طاب ثراه - است به عبارت فارسى ، ترجمهء رساله‌اى ديگر كه در مناسك حج است از مصنفات آقا محمد على خلف آقا باقر بهبهانى ، و رسالهء فارسى در طهارت و صلات و صوم كه آن را از شرح مختصر نافع معروف به شرح كبير انتخاب نموده و موسوم به زهر الرياض ساخته زيراكه شرح مزبور مسمى به رياض المسائل است ،

--> ( 4 ) - تحفة العالم ، ص 367 . ( 5 ) . تخلل - سپرى شدن . ( 6 ) . تعطل - بيكار شدن ، بيكار ماندن . ( 7 ) . اهوال - ترسها و كارهاى بيمناك .