154 ) مولانا اسماعيل البروجردى : « 1 » صاحب تكمله آورده كه : « شنيده‌ام وى عالمى فاضل و صاحب تحقيق و تعمق بود » و بعد از اين عبارتى آورده كه به‌سبب سقم نسخه به خوبى به مطلب آن وا نرسيدم « 2 » اما ظاهرا مىشود كه مراد صاحب تكمله اين است كه ملا اسماعيل مذكور به‌سبب صحبت مردى صوفىمشرب ، مايل به تصوف گرديد . و اللّه اعلم بحقيقة الحال . 155 ) مولانا السيد محمد باقر بن السيد اسماعيل الاصفهانى الخاتون‌آبادى [ 1070 - 1127 ه . ق ] : « 3 » صاحب تكملهء امل الآمل آورده كه : « مير محمد باقر فرزند مير اسماعيل سابق الذكر است . فاضلى منيع و عالمى رفيع ، در فضل و كمال همچو فضل و كمال پدر خود به مقتضاى الولد سرلابيه مطابق پدر خود بود . و او را دو امر بزرگ حاصل بود كه هيچيك از علما را در غالب ازمان حاصل نشده : اول تقرير دلپذير و تعبير بىنظير ، چنانچه صاحب تكملهء امل الآمل آورده كه شنيده‌ام از حبيب خود ميرزا ابى تراب - رحمه اللّه - از مولانا اسماعيل مازندرانى نقل مىكرد كه او مىفرمود كه از زمان درس حضرت ادريس نبى - عليه السلام - تا اين زمان هيچ‌كس خلق نشده كه تقرير و بيان او از مير محمد باقر بهتر و خوش‌تر باشد . و امر دوم : قرب سلطان زمان ، چه آن مرحوم نزد سلطان حسين صفوى چنان قدر و منزلتى داشت كه در حيطهء بيان نگنجد ، و سلطان مرحوم ، او را معلم خود ساخته بود و در ايام سلطنت پيش او درس مىخواند و او را بر جميع علماى زمان مقدم كرده بود و جميع امرا ، حتى وزير اعظم ، پيش او خاضع بودند و امراى زمان نمىتوانستند كه به حضور او بنشينند تا وقتى كه او حكم به نشستن مىفرمود » . و ايضا شيخ عبد النبى قزوينى صاحب تكمله آورده كه : « از سيد استاد امير محمد صالح حسينى - طاب ثراه - شنيدم كه مىفرمود ما شرح اشارات و ديگر حواشى را نزد مير محمد باقر مىخوانديم » . انتهى محصل كلامه .

--> ( 1 ) - طبقات اعلام الشيعة ، ص 59 ، تتميم امل الآمل ، ص 71 . ( 2 ) - فاتفق انه اضله رجل من الصوفية فصار منهم مبالغا فى ذلك متهالكا فيه . ( 3 ) - طبقات اعلام الشيعة ، ص 87 ، شهداء الفضيلة ، ص 233 ، تتميم امل الآمل ، ص 77 .