محمد على آزاد كشميرى
189
نجوم السماء في تراجم العلماء ( فارسي )
بر پا شد به نحوى كه سبق ذكر يافت ، و در هر مسجد يكى از اعاظم طلبه را به امامت معين نمود و به وجود ذى جود آن بزرگوار ، محاسن شرع غرا در آن ديار رونق يافت و تا آن زمان اكثر مردم آن شهر ، جهال بىمعرفت بودند و در فرائض و سنن و قواعد شرع شريف ، فروگذاشت بسيارى مىشد ، حتى ذبيحه را به نفس نفيس به مردم تعليم فرمود . و الحق حقوق آن سيد والاتبار بر مردم آن بلاد از هدايت و ارشاد ، خارج از حوصلهء احصا و شمار است . و از اعاظم تلامذهء او بودند مولانا محمد بن على النجار و مولانا محمد باقر بن محمد حسين سيد محمد شاهى و حاجى عبد الحسين گرگرى و قاضى نعمة اللّه بن قاضى معصوم ، و هريك از بركات انفاس قدسيهء آن حضرت به اعلىدرجهء تبحر و فضيلت رسيدند والى الآن تمامى فضلاى خوزستان و آن نواح نسبت تلمذ را به يك واسطه يا دوسه واسطه به آن جناب مىرسانند . از افاده و ارشاد مردم و تأليف و تصنيف دمى نياسود و به مواعظ و ارشادات مؤثره ، گمگشتگان تيه ضلالت را به جادهء مستقيم ، دليل و رهنما بود . مصنفات بسيارى از او در صحنهء روزگار به يادگار است والى الآن مصنفات او مقبول علماى عرب و عجم از هر ديار و فتاواى او معمول به فضلاى فضائل شعار است . الحق كلام وحى نظامش به اعلىدرجهء متانت است . از مآثر اقلام او است : شرح كبير تهذيب الاحكام مشتمل بر دوازده مجلد ، و بعد از آن تصرفات و اختصارات در آن نموده شرح صغير را كه رواجى تمام دارد در هشت مجلد اقتصار نمود . 3 - شرح استبصار سه مجلد ، 4 - شرح غوالى اللئالى دو مجلد ، 5 - انوار النعمانيه ، 6 - و نوادر الاخبار هريك دو مجلد ، 7 - رياض الابرار سه مجلد ، 8 - زهر الربيع دو مجلد ، 9 - قصص الانبياء ، 10 - شرح توحيد صدوق ، 11 - شرح احتجاج موسوم به قاطع اللجاج ، 12 - شرح عيون الاخبار ، 13 - شرح روضهء كافى ، 14 - شرح صحيفهء كبير و صغير ، 15 - شرح تهذيب النحو ، 16 - شرح مغنى اللبيب ،