محمد على آزاد كشميرى

179

نجوم السماء في تراجم العلماء ( فارسي )

ثقات فقها و مجتهدين و محمدين ثلاثة متأخرين است . در مدارج اجتهاد و مراتب احتياط و كمالات علوم و ورع و تقوا و عظمت و جلالت قدر ، ميان ساير اهل زمان خود در عجم بلكه در عرب تفوق و امتياز داشت . شصت كتاب و رساله از تأليفات او است در صورتى كه تمامى مجلدات بحار الانوار را يك شمارند و مجلدات ثلاثهء حيات القلوب را يك كتاب گيرند . اكثر كتب آن جناب كه آن را بذل جهد فرموده به زبان فارسى به عبارت واضحه براى انتفاع عامهء مؤمنين ترجمه فرمود و الحق چنين فيض عام در هيچ عصرى از هيچ عالمى به ظهور نرسيده چنان‌كه شيخ يوسف بحرانى در لؤلؤة البحرين بعد وصف آن جناب مىفرمايد كه هيچ‌كس در زمانش و قبل از او و بعد از او قرين و عديل او در ترويج دين و احياى سنت سيد المرسلين به تصنيف و تأليف و امر و نهى و قمع مبتدعين و مخالفين و دفع اهل بدع و معاندين - سيما صوفيهء معتدين - يافته نشد . و ايضا گفته كه آن جناب در دارالسلطنهء اصفهان شيخ الاسلام بود و رياست دينى و دنيوى و امامت جمعه و جماعت در آنجا داشت و او است آن كسى كه احاديث اهل بيت رسالت را جمع نموده رواج داد و در ميان مردم خصوصا بلاد عجم منتشر ساخت و از براى فهم ايشان انواع احاديث را از عربى به فارسى ترجمه نمود ، علاوهء آنكه تصلب و اهتمام تمام در امر به معروف و نهى عن المنكر داشت ، و دست جود و كرم بر هركسى كه سوى او مىآمد مبسوط داشت . چون در زمان غيبت امام عصر - عليه السلام - هركه مجتهد عادل و جامع‌الشرائط باشد نايب آن حضرت است و سلاطين صفويه رعايت شرع شريف بسيار داشتند لهذا هر پادشاهى را مجتهد معظم آن زمان نايب خود كرده بر تخت سلطنت مىنشانيد و آن پادشاه خود را نايب او مىشمرد از آن جمله سلطان حسين صفوى را مولانا محمد باقر مجلسى - ره - بر سرير سلطنت اجلاس فرمود . شيخ يوسف بحرانى آورده كه مملكت و سلطنت سلطان حسين با مزيد خمول او و قلت تدبيرش در امور ملكيه به يمن وجود ملا باقر مجلسى محروس و محفوظ بود ، چون ملا رحلت فرمود نقصان در اطراف مملكتش راه يافت و اعتساف اهل بلاد شروع شد و همان سال بلدهء قندهار را از دست تصرف انتزاع نمودند و پيوسته روز به روز ملك او خراب و در معرض زوال بود و ديگران غالب مىشدند تا آنكه همهء ممالك از قبضهء او بيرون رفت . ولادت آخوند در سال يك‌هزار و سى و هفت ( 1037 ) هجرى است چنان‌كه آن مرحوم بر حاشيهء كتاب بحار الانوار در مقام ذكر تسميهء آن كتاب گفته كه از غرايب اتفاقات آنكه عدد جامع كتاب بحار الانوار به تاريخ ولادت من موافق است . در لؤلؤة البحرين مسطور است كه وفات آخوند سال يك‌هزار و يك‌صد و يازده هجرى اتفاق افتاد . تاريخ فوتش « غم و حزن » است . و ملا حيدر على مجلسى در رسالهء خود بعد ذكر اوصاف و القاب و مدايح آن جناب گفته كه ولادتش در يك‌هزار و هفت ( 1007 ) هجرى است لكن گفته كه وفاتش در سال يك‌هزار و يك‌صد و ده هجرى است . و احمد بن محمد حسينى