محمد على آزاد كشميرى
116
نجوم السماء في تراجم العلماء ( فارسي )
صاحب سلافة العصر به تقريب اعيان زمان خود آورده كه : « مولى محمد باقر خراسانى يكى از مجتهدين متبحرين در علم دين و ديگر فنون علوم و اصناف منطوق و مفهوم است . در سال يكهزار و شصت و سه ( 1063 ) هجرى وارد مكهء معظمه شد و يك سال در آنجا مجاورت فرمود و من همانجا به ملاقات او مشرف شدهام . بعد از آن بهسوى عجم مراجعت نمود . اكنون در آن بلاد است » . ميرزا محمد طاهر نصرآبادى در تذكرهء خود آورده كه : « مولانا محمد باقر خراسانى سبزوارى از دارالمؤمنين سبزوار است . عارف معارف يقين و كاشف اسرار علوم دين و مقتداى فحول علما و پيشواى زمرهء فضلا است . گلزار عبادت از آب وضويش باطراوت ، و گلستان معرفت از اهتزاز نفس مباركش همدوش نضارت . به قوت بىتعلقى از قيد علائق وارسته و بهسبب زهد و تقواى ايشان ، مرغان سبزوار تحت الحنك بسته ! در اوايل شباب جهت تحصيل علم به اصفهان آمده و در علوم نظرى از تلامذهء مير ابو القاسم فندرسكى و قاضى معز بوده ، و در علوم دين و ضبط احاديث به آخوند ملا حيدر على اصفهانى و ملا حسنعلى بن ملا عبد الله شوشترى مباحثه نمود . الحال كه سنهء يكهزار و هشتاد و سه هجرى ( 1083 ) باشد فحول علما از مدرس مبارك ايشان فيض وافر مىبرند ، و از علما اجازهء نماز جمعه يافته در اصفهان مبادرت به آن مىنمايند و گاهى رباعى حقانيت آيات به سلك نظم مىكشند » . انتهى . ملا حيدر على مجلسى در اجازهء خود آورده كه : « علامه محمد باقر سبزوارى صاحب ذخيره و كفايه از جد من علامه محمد تقى مجلسى روايت داشت و شاگردش فاضل كامل ملا محمد سراب گيلانى از او روايت دارد . ديگر از تلامذهء او است حاجى محمد گيلانى و فاضل المعى ملا عبد الله اردبيلى - طاب ثراه - از تصانيف شريفهء او است كتاب كفاية الفقه در دو مجلد : يكى از كتاب الطهارة تا كتاب الوصية ، ديگر از كتاب النكاح تا كتاب الميراث ، و كتاب ذخيرة المعاد فى شرح الارشاد كه چندين مجلد از كتاب الطهارة تا كتاب الحج است . و اين هر دو كتاب بسيار اشتهار يافتهاند و پيش نظر علماى اعصار مىباشند . ديگر رسالهء حج فارسى و رسالهء فقه فارسى در احكام طهارت و صلات و صوم ، و رساله در تحريم غنا ، و رساله در بيان غسل ، و رساله در تحديد نهار شرعا ، و از تصانيف او است كتاب كبير در ادعيهء مأثوره اسم او مفاتيح النجاة يا سفينة النجاة است كما قيل ، و دو رساله در صلات جمعه : يكى عربى و ديگرى فارسى ، و غير ذلك .