محمد على آزاد كشميرى

113

نجوم السماء في تراجم العلماء ( فارسي )

دقيقهء لايقه و تأليف عاليهء فائقه است . از مصنفات شريفهء او كتاب مستطاب مشارق الشموس فى شرح الدروس اگرچه ناتمام مانده اما بر كمال تبحر و حذاقت او در فن فقه دلالت تام دارد . صاحب امل الآمل در وصفش آورده : « فاضل عالم متكلم محقق مدقق ثقه جليل القدر عظيم الشأن ، علامة العلماء ، فريد العصر ، له مؤلفات ، منها : شرح الدروس ، حسن لم يتم ، و عدة كتب فى الكلام و الحكمة ، و ترجمة القرآن الكريم ، و ترجمة الصحيفة الكاملة ، و غير ذلك . من المعاصرين . اطال الله له البقاء . نروى منه اجازة » . سيد على خان مدنى در سلافة العصر علامهء موصوف را به مدايح بالغه ستوده و صاحب قصص العلماء بعد وصف علامهء موصوف آورده كه : « آن جناب چون در معقول و منقول تدريس مىكرد لهذا او را « استاد الكل فى الكل » ناميدند » . و نيز آورده كه : « علامهء موصوف در علم منقول خدمت محقق سبزوارى آقا محمد باقر - صاحب ذخيره - تلمذ داشته و تا مدت دوازده سال خدمت او مانده و اجازه از وى يافته و دختر محقق سبزوارى را نيز به حبالهء خود درآورده و پسرش آقا جمال از دختر موصوف تولد يافت » . ميرزا محمد طاهر نصرآبادى اصفهانى در تذكرة الشعراء كه سال تصنيف آن سنهء يك‌هزار و هشتاد و سه ( 1083 ) هجرى است به تقريب ذكر علماء و فضلاء گفته كه : « آقا حسين خلف امجد فضيلت و غفران‌پناه مولانا جمال الدّين خوانسارى ، ذات منبع‌البركاتش كوكبى است از افق آگاهى لامع ، وجود شريفش اخترى است از فلك هوشمندى ساطع ، چرب‌نرمى كلامش مرهم خستگان جفا ، و رشحهء خامهء گوهربارش ، بيماران تحصيل را شربت شفا ، بام كمالاتش را برهان سلم نردبان ، و ارشاد دروس حقايق مأنوسش مستغنى از شرح و بيان ، و در بساط لازم انبساطش ، جلال حاشيه [ نشين ] و در جنب متن كلامش ، قديم تقويم پارين . جناب ايشان در عنفوان شباب جهت تحصيل علم به اصفهان كه صدف گوهر فضلا است تشريف آورد و در اندك زمانى به موجب فطرت عالى ، سبقت از اقران بل از فحول علماى سلف ربوده » . و ايضا گفته كه : « الحال يعنى در سنهء مزبوره در اصفهان تشريف دارند و تدريس و توليت مدرسهء جدهء صاحبقرانى ، شاه‌عباس ثانى ، با ايشان است و عمدهء فضلا به حاشيهء درس آن قبلهء عرفان حاضر شده استفاده مىنمايند ، و خود در منزل به افاده مشغول ، ولد امجدش آقا جمال - كه الولد سر لأبيه دربارهء ايشان صادق است - به مدرسهء مذكوره هر روز مىآيند و طالبان علم و ساكنان آن مدرسه و ساير مدارس مستفيد مىشوند » . عليقلى خان واله در تذكرهء خود بعد وصف جناب موصوف گفته كه : « آقاى مغفور ذو الجمالين است يعنى فاضل نحرير آقا جمال خوانسارى مبرور را پسر و علامهء زمان آقا جمال ثانى را پدر بوده همگى اولاد عالىتبارش منبع فضل و كمال و عين رحمت و جمال‌اند . و آن مغفور ، تلميذ خليفه