الالف بود و در سنهء ثلاثين بعد الالف از شيخ بهاء الدّين عاملى - عليه الرحمة - اجازه يافته ، و نقل بعض عبائر آنها در شذور مسطور است . 129 ) الفاضل الجليل ملا خليل بن غازى القزوينى ( 1001 - 1089 ) « 1 » : از شارحين كتاب كافى كلينى و مشاهير فضلا و شاگرد شيخ بهاء الدّين - عليه الرحمة - بود . شيخ حر عاملى او را به « فاضل و عالم و علامه و حكيم و متكلم و محقق و مدقق و محدث و فقيه » ستوده . از جمله تصانيف او است : شرح كافى كلينى به فارسى ، و شرح ديگر عربى ، و شرح عدة الاصول ، و رساله در جمعه ، و حاشيه بر تفسير مجمع البيان ، و رسالهء نجفيه ، و رسالهء قميه و غير ذلك . نيز آورده كه : « من او را در حجهء اولى در مكهء معظمه ديده‌ام . مجاورت آن بقعهء شريفه اختيار نموده بود . وى در آن ايام به تأليف حاشيهء تفسير مجمع البيان مشغول بود » . سيد على خان مدنى در سلافة العصر كه ابتداى تأليفش سنهء يك‌هزار و هشتاد و يك ( 1081 ) هجرى است آورده كه : « ملا خليل مذكور از فضلاى اهل اين عصر و علماى موجودين اين زمان است . از تصانيف او دو شرح بر كتاب كافى كلينى است : يكى فارسى و ديگرى عربى ، و شرح عدة الاصول در اصول فقه و كتابهاى ديگر است ، و هر دو شرح عربى و فارسى به نظر مؤلف رسيده . شرح عربى كه موسوم به شافى است در سال يك‌هزار و شصت و چهار ( 1064 ) هجرى به شغل آن پرداخته و چون در سال مذكور شاه‌عباس ثانى صفوى وارد قزوين شد فرمايش شرح ديگر به زبان فارسى به او نمود . پس او شرح فارسى را هم مسمى به « صافى » در همان سال شروع فرموده و آن را در عرض مدت بيست سال در مجلدات سى و چهارگانه به اتمام رسانيد . تاريخ اتمام مجلد اول از شرح فارسى ماه محرم سنهء يك‌هزار و شصت و شش ( 1066 ) هجرى است ، و تاريخ اتمام جلد آخر از شرح كتاب مذكور كه شرح كتاب الروضة از كافى است سنهء يك‌هزار و هشتاد ( 1080 ) هجرى است » . ميرزا طاهر وحيد در روزنامچهء خود به تقريب ورود شاه‌عباس ثانى صفوى در قزوين نوشته : « چون خاطر همايون و ضمير منير خيريت مقرون ، پيوسته متوجه به رواج و رونق دين مبين و ملت مستبين مىباشد و فضلاى عظام را كه وارثان علوم انبياء و حاميان ملت بيضااند همواره تبجيل و تعظيم و اكرام مىفرمايند ، بعد از ورود به دارالسلطنهء قزوين ، جامع علوم معقول و منقول ، كشاف مرموزات فروع و اصول ، مولانا خليل قزوينى را كه از اجلهء علماى عصر و فحول دانشمندان دهر است با

--> ( 1 ) . طبقات اعلام الشيعة ، ص 203 ، خاتمهء مستدرك الوسائل ، ص 413 ، امل الآمل ، ج 2 ، ص 112 ، رياض العلماء ، ج 2 ، ص 261 ، سلافة العصر ، قصص العلماء تنكابنى ، چاپ 1309 ه ق ، ص 206 و 207 ، روضات الجنات ، ص 265 ، ديوان واعظ قزوينى ، ص 590 و 600 و 607 ، قصص الخاقانى ، ج 2 ، ص 36 .