محمد على آزاد كشميرى

88

نجوم السماء في تراجم العلماء ( فارسي )

مانند شرح هدايهء حكمت و غيره است . در لؤلؤة البحرين مسطور است كه ملا صدرا شاگرد مير باقر داماد و حكيم فلسفى و صوفى بحت « 1 » بود . وفاتش در بصره وقتى كه عازم حج بود در سال هزار و پنجاه ( 1050 ) هجرى واقع شد . از تصانيف مبسوطهء اوست كتاب الاسفار در چهار مجلد ، و كتاب شرح اصول كافى ، و كتاب شواهد الربوبية ، و المشاعر ، و العرشية ، و المبدأ و المعاد ، و كتاب مفاتيح الغيب در تفسير بعض آيات و مسائل فلسفهء اولى و غيره ، و كتاب اسرار الآيات كما ذكره فى شرح اصول الكافى ، و رساله در رد دلائل فخر رازى در اثبات فاعل مختار كما فى الكافى فى كتاب العقل و الجهل ، و حاشيه بر حكمة الاشراق ، و رساله در اثبات شوق هيولى به طرف صورت ، و تفسير سورهء حديد . 89 ) ملا عبد الرزاق بن على بن الحسين اللاهيجى [ - 1072 ه ق ] « 2 » : از افاضل كرام و ارباب اهل كلام ، شاگرد رشيد ملا صدرا است . در تذكرهء نتايج الافكار مسطور است : « مرد كاتب و مرتاض ملا عبد الرزاق فياض كه اصلش از لاهنج است و در قم سكونت داشته و از تلامذهء حكيم صدراى شيرازى و در علوم عقليه و نقليه از عالى دستگاهان ذى استعداد بود ، و مصنف كتاب گوهر مراد است . سمند فكرش در ميدان سخن هم گرم عنانى داشت و طبع موزونش به مضامين تازه و تلاش رنگين لياقت خوش‌بيانى . ديوانش مشتمل بر انواع نظم است و قصايد طولانى متعدده در مدح حضرات ائمهء عظام و استاد خود - حكيم صدراى شيرازى - و استاد الاستاد - مير باقر داماد - و در توصيف شاه صفى صفوى و امراى آن روزگار دارد . در عشرهء خامس مائهء حادى عشر رخت هستى بربست . از اوست : قسمت ما زين چمن بار تعلق بود و بس * سرو را نازم كه آزاد آمد و آزاد رفت » . ديگر از تصانيف اوست : شرح تجريد الكلام موسوم به شوارق الالهام ، و شرح حديث حقيقه كه آن را كميل بن زياد نخعى از جناب امير - عليه السلام - سؤال نموده ، و سرمايهء ايمان در اصول دين ، و حواشى بر شروح جديد تجريد . گويند كه از ملا عبد الرزاق پرسيدند كه اگر كلاغ در چاه افتد چند دلو بايد كشيد ؟ در جواب گفت : كلاغ مرغ زيركى است ، در چاه نمىافتد !

--> ( 1 ) . بحت - ناب ، صافى ، خالص . ( 2 ) . طبقات اعلام الشيعة : « المتوفى 1072 و فى نجوم السماء و الروضات انه توفى فى عشر الخمسينات و هو اشتباه » ( ص 319 ) . فوت لاهيجى را مؤلف ريحانة الادب بنا بر قولى 1051 مىداند ، رياض العلماء ، ج 3 ، ص 114 ، امل الآمل ، ج 2 ، ص 148 ، نتايج الافكار ، ص 538 .