356 قطران تبريزى نام نامى حكيم قطران ابو منصور الجبلى العضديست در حال او اختلاف كرده‌اند و بعضى به دو قطران قايل شده‌اند بعضى او را ترمدى و بعضى ارومى دانند اصح آنكه اصل قطران ديلمى جبلى بوده و در تبريز مىزيسته گفته‌اند كه به بلخ نيز رفته قوس‌نامه به نام امير احمد بن قماج از امرا و حكام سلطان سنجر حاكم بلخ نگاشته اين قول سخيف است و بعضى حكيم مذكور را از اهل ترمد دانسته‌اند به دليل اينكه شعراى ماوراءالنهر همگى از شاگردان او بوده‌اند چنان كه گفته‌اند كه حكيم انورى ابيوردى و رشيدى سمرقندى و روحى و شمس الدّين و غير هم از شعرا شاگردى او كرده‌اند و خطا كرده‌اند اما حكيم شاعريست قادر و استاديست ماهر پايهء طبعش بر فرق فرقدين و عرائس ابكار افكارش قرة عينين ديوانى قريب به هشت هزار الى ده هزار بيت به دست افتاد مشتمل بر قصايد دلكش و تركيبات خوش به نام آن جناب مشهور و اسامى ممدوحان وى در آن اشعار مسطور ولى غالب ابياتى كه به نام حكيم رودكى مشهور و سابقا مسموع و مسطور شده بود در آن مشاهده رفت تا بدان حد آميختگى بل اتحاد در آن دريافت شد كه به گمان افتاد كه همانا حكيم رودكى را تخلص قطران بوده و بر ظهر آن كتاب نگاشته بودند كه ديوان قطران مشهور به رودكى در چند موضع تخلص قطران مذكور بود معلوم شد كه سهو كرده‌اند چون در قصايد وى مدح ابو نصر مملان ديده‌اند گمان نصر بن احمد سامانى كرده‌اند و تصور شعر رودكى نموده‌اند و از زمان فوت رودكى تا قطران صد و اند سال فاصله است معاصر سلاطين آل بويه و آل زيار است و از قدماى شعراى ايرانست و از شعرا معاصر شعراى محمودى خاصه منوچهرى دامغانى و در ديوان او مدح منوچهر [ ى ] نيز هست همانا مداحى عضد الدوله نيز كرده است و يحتمل كه از آن سبب او را عضدى لقب كرده‌اند علىاىحال اين اشعار اصلا از رودكى نيست و كل اين ديوان از قطران است و تمام اين قصايد به مدح سلاطين آذربايجان از قبيل ابو منصور هستودان فضلون و شاه مملان و كركريان گفته شده به هر صورت حكيم از فصحاى شعر است و بزعم من از هيچ‌يك از فحول شعراى مشهور كمتر نبوده تركيب‌بندى كه در آن ملاحظهء صنايع و ترصيع و تجنيس و ذو قافيتين نموده دارد و به طرز تركيب وى معين الدّين طنطرانى به جهت