رضا قليخان هدايت

1423

مجمع الفصحاء ( فارسي )

ارجاسب چند هزار بيت منظوم كرده بدست غلام خود كشته شد بعد از سامانيه سلطان محمود به اين خيال درافتاد و حكيم فردوسى اين كار بزرگ را بانجام رسانيد هم بنام قديم بشاهنامه مشهور شد و حكماى پارسى گفته‌اند كه وقايع پادشاهى سلاطين بعضى را سلاطين بعد و برخى را دانايان هر عهد برنگاشته‌اند و اول كسى بنياد اين كار برنهاده طهمورث بوده كه حالات سيامك را با كيومرث بتحرير و تاريخ درآورده است بعد از آن تا زمان يزدگرد آثار شاهان ايران را بمرور دهور ثبت كرده‌اند از جمله نامه‌هاى قديم جاماسب نهاد كتاب اوست كه در ذكر خسروان ايران بوده ديگر آيين بهمن است در احوال بهمت ديگر داراب‌نامه است و ديگر دانش‌افزاى نوشيروانى كه جامع آن بزرگمهر حكيم بوده و باستان‌نامه و دانشورنامه و خردادنامه و حكيم ابو القاسم محمد بن منصور فردوسى آثار و افعال ملوك عجم را از آن نامه‌ها بدست آورده منظوم كرده و اكنون بشاهنامه مشهور است چون انتخاب آن كتاب درين تذكره ناصوابست ناچار ببعضى اشعار متفرقهء حكيم قناعت شد و اين ابيات متفرقه از آن جناب است . در مدح شاه اولياء على عليه السلام گويد شهى كه چون به دو انگشت در ز خيبر كند * برآمد از پى اسلام صد هزار انگشت على عالى اعلى كه دست قدرت او * هزاره ره زده در چشم روزگار انگشت و له حكيم گفت كسى را كه بخت و الا نيست * به‌هيچ‌وجه مر او را زمانه جويا نيست بر [ و ] مجاور دريانشين مگر روزى * به دستت افتد درّى كجاش همتا نيست خجسته درگه محمود زابلى درياست * كدام دريا كان را كرانه پيدا نيست شدم به دريا غوطه زدم نديدم در * گناه بخت من است اين گناه دريا نيست و له بيا بگوى كه پرويز از زمانه چه خورد * برو بپرس كه كسرى ز روزگار چه برد گر اين گرفت ممالك به ديگران بگذاشت * ور آن نهاد خزاين بدشمنان بسپرد