رضا قليخان هدايت
11
مجمع الفصحاء ( فارسي )
راجع مأمور شدند و در دولتها علم شير و خورشيد كه علامت دولت عليّهء ايرانست افراخته شده و از جملهء مأمورين يكى بندهء مؤلف بود كه به خوارزم مأمور شد و بازآمد و در آغاز سنهء 1268 ميرزا تقى خان امير نظام فراهانى كه انجام بعضى خدمات را به هواى نفس مشوب مىداشت معزول شد و پس از چندى در كاشان درگذشت و ميرزا آقا خان نورى وزير لشكر كه لقب اعتمادالدولگى داشت صدراعظم شد و در اين سال جمعى كثير از معلمين فرنگستان را به ايران خوانده در مدرسهء دار الفنون كه براى تحصيل علوم احداث كرده بودند مشغول تعليم شاگردان شدند و اين غلام مؤلف را به رياست اهالى مدرسه مأمور فرمودند و از جمله حوادث اين سال فتنهء اشرار خوارج بابيه بود كه در كتب تواريخ مفصلا مذكور شد و الحمد للّه زيانى به وجود مبارك نرسيده از جمله ظفرهاى سپاه منصور يكى اين بود كه محمد امين خان خوارزمشاه با پنجاه هزار سوار اوزبك و تركمان و غير هم قصد سرخس و طمع خراسان كرد و سپاه نصرتپناه بر او غلبه كردند و او را با جمعى از امرا و اعاظم مقتول نموده سر او را به پايهء سرير سلطنت مصير آوردند و در خارج دروازهء دولت مدفون شد و ديگر فتح از فتوحات بزرگ فتنهء امراى كابل و قندهار و هرات بود كه به قوت اقبال شاهنشاه بىهمال از يكديگر پراكنده شدند قهرا شهر هرات مفتوح گرديد و سكه و خطبهء شاهنشاه در آن حدود منتشر و مشتهر گشت و از جمله حوادث بزرگ اختلاف فىمابين امناى دولت عليّهء ايران با سفير انگليس و آمدن جهازات به تسخير بنادر عمان فارس و محاربان كثيره بود كه آخر الامر به حسن تدابير پادشاه بىنظير مخالفت به موافقت و جنگ به صلح تبديل يافت و چون غرض نفس ميرزا آقا خان و استبداد رأى او در مصالح امور خود و اقرباى خود بوضوح پيوست به حكم سلطان ملك ايران معزول و مخذول گرديد و وزراى متعدده براى امضا و اجراى امورات مملكتى و ملكى معين فرمودند مشورتخانه و مصلحتخانه مقرر شد و در هريك از اين دو مجلس جماعتى كارآگاه دولتخواه به رتق و فتق امور پرداختند و از اعمال خير و بناى خوب و تعيين اعياد ولادت ائمهء عظام و كرام چندان قرارهاى پسنديده مقرر شد كه بعضى از آن در تواريخ مؤلف و معاصرين مذكور شده است و اين مختصر محل ايراد آن نخواهد بود و اخلاق و اوصاف و حسن شمايل و لطف خصايل و غلبهء قوت شجاعت و سخاوت و مروت و فتوت چندان است كه به تحرير درنگنجد چون مر حضرت شاهنشاه گيتىپناه را به حسب فطرت پاك و اعتدال ادراك طبعى است موزون اگر وقتى از