رضا قليخان هدايت
32
مجمع الفصحاء ( فارسي )
به خوارزم آيد به سقسين روم * خداى جهان را جهان تنگ نيست 4 اتابك سعد بن زنگى رحمه اللّه از مشاهير اتابكيّهء سلغريه فارس است كه در اواخر سلجوقيّه خروج و بر معارج حكمرانى عروج كردند . اتابك سعد به شجاعت و سخاوت مشهور عهد خود بوده چنان كه در تواريخ آمده در زمانى كه سلطان محمد خوارزمشاه در سنهء 634 قصد بغداد كرد اتابك سعد با هفتصد سوار خود را در حدود رى بر لشكر سلطان زده سه صف از صفوف لشكر بىشمار سلطان را درهم شكسته پس از زين جدا شده گرفتار گرديد و از سلطان عذر خواست و چون خوارزمشاه با وى قرار مصالحه و پيوند داد روانهء شيراز شد و پسرش بر وى از قبول طاعت خوارزمشاه عاصى شده با سپاه بسيار در نايين بر سر راه پدر آمده بر پدر زخمى زد . سعد متغير شده گرزى بر سر اتابك ابو بكر فرزندش زده او را از اسب بيفگنده دستبسته به شيراز برد و محبوس كرد و به عهودى كه با خوارزمشاه كرده بود وفا نمود و دختر خود ملكه خواتون را كه نامزد سلطان جلال الدّين منكبرنى كرده بود به خوارزم فرستاد و مدت بيست و نه سال سلطنت فارس نموده درگذشت . گويند اين رباعى ثانوى را در مجلس خوارزمشاه گفته : ماييم كه دل از بر ما يكسو شد * چون تير بر يار كمانابرو شد گو فاش بدانند همه دشمن و دوست * زنگيست كه ترك خويش را هندو شد و له در رزم چو آهنيم و در بزم چو موم * بر دوست مباركيم و بر دشمن شوم از حضرت ما برند انصاف به شام * وز هيبت ما برند زنار به روم