زين العابدين شيروانى
61
بستان السياحه ( فارسي )
يكى در شش منزلى شيراز و سمت اصفهان اتفاق افتاده و جوانب اربعهاش بهغايت كشاده از اقليم سيّم و هوايش خرّم و آبش از قنات و كوارا و زمينش دلكشا و محتويست بر باغات روحافزا و ميوههاى سردسيريش ممتاز و مستثنى و قريب پانصد خانه معمور در اوست و تخمين بيست قريه معموره مضافات اوست مردمش همكى شيعىمذهب و جاهل و در منقصت خود كامل باشند آباده ديكر در راه كرمان و به طرف يمين و كنار بحيره واقع شده سمت شمالش مقدار نيم فرسخ دور و جنكل آنجا موفور و طرف جنوبش بحيره است و طول آن بحيره قريب بيست فرسخ و عرضش بعض دون بعض يك ميل الى يك فرسخ است آبش شور و خلق آنجا از مردمى دور مسكن طايفهء لشنى بفتح لام و شين منقوط و نون مع الياء اكثر ايشان دزد و قطّاع الطريق و شيخ نجد را رفيقند و نيز نام قريهايست از قراء بوانات و باغات فراوان دارد ذكر آبازه بزاء معجمه ولايتيست قريب به كرجستان از اقليم پنجم و هوايش بسيار سرد و اكثر بلادش در كوهسار مردمش عيسوىملّت فقير نديده و مردم آنجا نيز مشاهده نكرديده است ذكر ابرقو بلدهايست مشهور و در السنة و افواه مذكور است و چون در دامن كوه واقع شده بدين جهت ابرقو كفتهاند وى از بلاد فارس بوده اكنون از توابع اصفهان محسوب مىشود از اقليم سيّم و در زمين هموار واقع و اطراف اربعهاش واسع است و سمت مشرق آن كوه نزديك و ساكنان آن ديار همه تاجيك قديم الزّمان مدينه بزرك بوده و بمرور ايّام روى به خرابى نهاده اكنون قرب هزار خانه در اوست و بيست قريه معموره مضافات اوست آبش از كاريز و هوايش بهجتآميز مردمش شيعىمذهب و قليلالادبند عموما خالى از شرارت و خشونت نباشند و به تيشه جور و جفا خاطر همكنان بخراشند ميوههاى سردسيرى خوب دارد كويند اكر يهود زياده از چهل روز در آنجا بماند نماند قبر طاوس الحرمين در ميان شهر واقع شده احوال ان بزركوار در كتب متداوله مسطور و بين العرفاء مشهور است و قبر آن جناب زيارتكاه طوايف اهل روزكار است ذكر ابهر بفتح اوّل و سكون باء و فتح هاء و سكون راء قصبهايست نيك و محلّى است بدل نزديك و قرب هفتصد باب خانه در اوست و چند مزرعه مضافات اوست و مشتملست بر باغات دلنشين و بساتين بهجتقرين و نهرى وسط در ميانش جارى و باكثر عمارات و باغات آنجا ساريست راقم مكرّر ديده است قبر شيخ قطب الدّين از مشايخ سلسلهء شيخ صفى الدين اردبيلى قدس سرّه العزيز در آنجاست آن قصبه از اقليم چهارم و هوايش خرّمست و مردمش شيعىمذهب و ترك زبانند ذكر ابرج بفتحتين و سكون راء و جيم نام بلوكيست از كشور فارس و در ميان كوهستان واقعست و جنكل بسيار و باغات بيشمار دارد آبش خوب و هوايش مرغوب و ميوهء سردسيريش فراوان و حبوباتش ارزانست و چند پاره قريه معموره مضافات اوست و مردمش شيعىمذهب و جبلى مشربند مكرّر ديده شده است ذكر ابيورد بفتح اوّل و باى مع الياء و فتح واو و سكون راء مع الدّال وى داخل دشت خاوران و از بلاد خراسان و مسقط الرّاس نادر شاه افشار از قبايل تركمانست از اقليم چهارم و هوايش خرم و آبش كم و قلعهء كلات كه قريب بهآنجاست فرود بن سياوش در آنجا از دست طوس كشته شد و آن از قلاع مشهورهء ايران و محكمهء سلاطين جهانست چنانچه فردوسى كفته بيت پناه دليران ايرانزمين * قلات و صطخر و كلات كزين جمعى از مشايخ عظام از آن مقام برخواستهاند و بكمال صورى و معنوى پيراستهاند منجمله شيخ احمد از مشايخ سلسله شيخ صفى الدّين اردبيلى قدس سرّه العزيز است ذكر اترار بفتح اوّل و سكون تاء منقوطه كويند آخر ملك خوارزم و او متّصل به كشور تركستان است شهرى بزرك بوده و لشكر چنكيز خان خورد و كلان آنجا را قتل نموده اكنون قصبه خوب و محلّى مرغوبست از اقليم پنجم و هوايش خرّم فقير نه اترار ديده و نه اترارى مشاهده كرديده است اين سخنان را از كتب مورّخان نوشته ذكر اتك بفتحتين و سكون كاف عربى نام دو موضعست يكى در خراسان و شمال طوس و ديكرى در راه دار