قلعى صفت لينت و مداهنت و تملق باشد امّا تنقيه يافته صفت قابليّت و تربيت باشد كبريتين صفت خلوت و عزلت باشد امّا روح كبريت صفت تصفيهء دل باشد زرنيخ صفت سهر و قيام ليل باشد امّا روح زرنيخ صفت تخليه سر باشد نوشادر صفت جوع و اصلاح ذات البين و ملايمت باشد امّا روح نوشادر صفت تجليه روح و تجريد باشد توتيا صفت صحّت و حبس حواس ظاهره باشد اكسير صفت مرشديت و معرفت قابليت هر طالبى باشد كيمياكرى صفت تربيت سالكان و تبديل اخلاق ذميمه باخلاق حميده باشد بدان عرّفك اللّه بحقايق الأشياء كه ترقّى سالكان در طور نفس بطريق تنزلست يعنى نفس اماره كه در شهر بدن داروغه شيطانست صفت ناريّه بر او غالب است و چون از صفات نارى تنزّل نمايد و لوامه شود صفت مائيّه بر او غالب شود و چون از صفات مائى تنزّل نمايد و مطمئنّه شود صفت تربيت بر او غالب شود و تمكين يابد و به صفت وقار و تواضع و خضوع و خشوع موصوف كردد و چون صفات شيطانى و سبعى و بهيمى بصفات انسانى مبدّل شده باشد در اين مقام اشخاص انسانى از مردم مؤمن و پرهيزكار و نيكوكار و اهل خير و صلاح و طهارت و عبادت و كسانى كه ارباب نفوس مطمئنّه باشند بسيار شود بدان ظهرك اللّه كه چون نفس از اخلاق ذميمه مزكى كشته قابل خطاب يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ شود و بامر ارْجِعِي إِلى رَبِّكِ راضِيَةً مَرْضِيَّةً مؤتمر شده بدل كه مربّى اوست بازكردد و باخلاق حميده محلّى كشته در ملك قواء روحانى به حكم فَادْخُلِي فِي عِبادِي داخل كردد و منسلك كردد چون از صفات خود فانى و بصفات دل باقى كشت او را دل دانيم و نفس نخوانيم و چون از ملكوت ارضى بملكوت سماوى ترقى نمود ابواب سماوات بر وى كشود و بموجب وَ ادْخُلِي جَنَّتِي از اهل جنان كشت و به سعادت نجات واقعى انسان را برين نهج ميّسر مىشود امّا آنكه طايفهء مترجيه و واعظان نادان عوام اهل اسلام را بهذيان بزيان برده مغرور كردانيده‌اند كه با وجود اخلاق ذميمه و اعمال قبيحه به بهشت توان رسيد كذب و افتراى محض است نظم رنج بردم روز و شب عمر دراز * تا به صد زارى درى كردند باز تو بدين زودى بدين در چون رسى * در نخستين پايه بر سر چون رسى طور سيّم تصفيه قلب است باخلاق حميده و اوصاف پسنديده يعنى حكمت و عفت و عدالت و شجاعت و سخاوت و كرم و جود و سماحت و احسان و لطف و قوت و عطا و مروّت و وفا و محبّت و رفق و شفقت و عفو و مرحمت و تواضع و حلم و حيا و بشاشت و ورع و تقوى و عبادت و طاعت و غيرها چون دل بدين صفات موصوف كردد و بصيقل ذكر لا إله الّا اللّه زنك غبار و كدورت علايق و عوايق از آينه دل زدوده شود انواع روح و صفا و نور و ضياء روى نمايد و اخلاق حميده جبلّى و اوصاف پسنديده اصلى در صور معدنيّات شريفه و جواهر نفيسه ديده شود مثلا اكر نقره بيند صفت صدق باشد و زر اخلاص و دُر و مرواريد حقايق توحيد باشد لعل حكمت و محبّت حقيقى بيجاده حكمت الهى به محبّت آثارى بلور حكمت طبيعى و شاعريّت و خفت زمرّد عفت لاجورد ورع و تقوى فيروزه طاعت و عبادت ياقوت عدالت عقيق شجاعت كهربا رياضت آهن و فولاد قواى باطن مقناطيس محبّت و مناسبت الماس حواس و فراست و امعان نظر و غيره زجاجه رقت قلب و اقتباس و نور تجلّى و شكر مينا وقت فهم و صفاى ذهن فادزهر توبه و انابه دهنه فصاحت و بلاغت و معرفت و نصيحت و كرامت يشب قوّت حوصله و حاقت رياضت جزع وقار و رسوخ باطن چينى معرفت يقينى و مشرب حقايق عيانى سنباده استقامت سنك سرمه مجاهده مرقشيشا و مغنيسا ثبوت قدم در خدمت و طاعت حجر اليهود اختيار و قبول مذلّت حجر الحيّة خمول و ترك ريا حجر الحبشى سهر ؟ ؟ ؟ و ترك لذّات حجر الدم جوع و ترك شهوات حجر الذئب ترك طمع و قطع‌نظر از خلق حجر القمر قوت ذكر دل سنك يرقان مخالفت نفس و هوا سنك عقاب ترك طول امل و ذكر مودّت حجر اللبنى قوت ذكر خفى حجر الغار جد و سعى و رياضت حجر القبور معرفت لفظى و تصوف علمى طلق علم طب و علم حكمت طبيعى مردارسنك