چنان كه در يكى از احاديث كه راوى آن سؤال از كمال علم نجوم نموده است حضرت در جواب فرموده كه لا يعلمه الّا نحن و بيته فى الهند در كتب تواريخ هند مسطور است اوّل كسى كه از كشور ايران باقليم هندوستان درآمد در زمان ضحّاك تازى بود كه يكى از سرداران خود را ارسال نمود و كفت بعد از انتظام امور مملكت به زودى مراجعت كند كه آب و هواى آن ديار لشكر را ضايع مىكند و ديكر در عصر منوچهر بن ايرج بود كه بفرمان او سام بن نريمان بهند رفته كيسو راج را در مملكت خود متمكن كرده مراجعت نمود و ديكر رستم بن زال بود كه به حكم كيقباد بدان صوب روى نهاد و فيروز راى از رستم شكست يافت و ديكر اسكندر رومى بدان ولايت شتافت و كيدراج را بقتل رسانيده مراجعت نمود و ديكر اردشير بابكان بر آن كشور تاخت و ديكر بهرام كور بود كه بطريق تبديل لواى سياحت آن ديار برافراخت و بعد انوشيروان عادل بود آنكاه ملوك اسلام بدان ولايت لشكر كشيدند و اكثر بلاد آنجا را بتدريج مسخّر كردانيدند راقم كويد كه مدّت هشت سال در كشور هند بوده و اكثر و اعظم بلاد آنجا را مشاهده نموده و بصحبت اكثر فرق آن ديار رسيده و بيشتر اكابر و اعيان از هندو و مسلمان آنجا را ديده چنان كه بطريق معهود اكثر ديارش مذكور كرديده و مذاهب ايشان در موقع خود ذكر شده است و بعد از اين نيز مذكور خواهد شد ان‌شاءالله تعالى ذكر هندو نام طايفه‌ايست از اولاد حام و مذاهب مختلفه دارند عموما تناسخىمذهبند چنان كه اكثر مذهب ايشان در مقام خود ذكر شده است ذكر هوكلى بضمّ هاء و سكون واو و كسر كاف فارسى و لام مع الياء بندريست دلكشا در يك‌منزلى بندر كلكته و رود كنك از كنارش مىكذرد قرب چهار هزار باب خانه در اوست قراى چند مضافات اوست مردمش اكثر هندوان مسلمان و ديكر اهل ايمانند در زمين هموار واقع و جوانب آن واسع است راقم ديده و خلقش به نظر رسيده است خالى از صفائى نباشند ذكر هو بندريست نيكو در كنار رود نيل واقع و اطرافش واسع است از بنادر ملك صعيد و محلّى است مستفيد قرب هزار و پانصد خانه در اوست و چند پاره قريه مضافات اوست مردمش قوم عرب و همكى شافعىمذهبند و غريب‌نواز و در آن شيوه ممتازند راقم ديده و چند روز در آنجا منزل كزيده است ذكر هوتك بضمّ هاء مع الواو و سكون تاء منقوطه و كاف عربى ناحيه‌ايست از نواحى كرمان كويند جائى بهجت‌توامانست راقم نديده امّا اشخاص بسيار ديده كه آنجا را مشاهده كرده‌اند ذكر هياطله كويند مردم توران و بروايتى طخارستان است هر دو ذكر شده ذكر هيرمند بالهاء مع الياء و سكون راء و فتح ميم و سكون نون و دال نام روديست عظيم فيما بين هرات و قندهار مىكذرد و از جبال هزاره برمىخيزد و داخل ملك سيستان شده بحيرهء بزرك مىشود و فاضل آب آن به دريا مىريزد آبش خوش‌كوار و بر همه كس سازكار است ذكر هيت بالهاء مع الياء و سكون تاء منقوطه قصبه‌ايست از قصبات عراق عرب در كنار شطّ فرات اتّفاق افتاده و جوانب آن كشاده در راه شام واقع و نخلستان دارد و آبش خوب و هوايش مرغوب و مردمش قوم عرب و اكثر سنّىمذهب كويند قليلى شيعهء اماميّه نيز دارد راقم نديده كلشن بيست و هشتم در بيان حرف ياء بر ضماير مهر مآثر اولو الأبصار و بر خاطر معرفت‌مدائر اولو الأفكار پوشيده و مستور نخواهد بود كه مخلص درويشان و معتقد ايشان كمترين بندكان ولايت جاهى الحاج زين العابدين شيروانى در حرف ياء آنچه بلاد ديده و از سيّاحان صاحب معرفت شنيده بدين موجب ذكر مىنمايد ذكر يافا بندريست دلكشا مشرقش دريا و سه طرفش صحرا در سه فرسخى رمله و هفت فرسخى بيت المقدس واقع و جوانب آن واسع آبش خوش‌كوار و هوايش فىالجمله حارّ امّا سازكار است قرب سه هزار باب خانه در اوست و نواحى معمورهء مضافات اوست قلعه محكم دارد كويند آن بندر از بناهاى يافا ابن جلجان بن كنعان بن نوح ع است در آن بندر ميوه‌ايست كه درخت آن ما بين شجر و نباتست و خار دارد و خارش مردم‌آزار است و بركش عريض و ضخيم آن درخت در اكثر ملك شام مىباشد و آن را زقّوم كويند امّا طعم آن ميوه شيرين و باحلاوتست و در آن بندر در كمال كثرتست راقم چند روز در آن بندر بوده و با خلقش معاشرت نموده عموما قوم عرب و شافعىمذهبند ذكر يانيا بر وزن ثانيا بلده‌ايست از بلاد روم ايلى هوايش سرد و آبش كوارا و مردمش اكثر غالىمشرب و ديكر حنفىمذهب و ديكر نصارايند اكرچه راقم يانيا را نديده امّا خلقش بسيار مشاهده كرديده عموما سفيدرخسار و از متاع حسن برخوردارند و در شجاعت