زين العابدين شيروانى
596
بستان السياحه ( فارسي )
ممتاز و مردمش شيعىمذهب و بدمشرب و با غرباء نامهربان و اذيّت رسانند ارباب كمال و اهل حال از آنجا ظهور نمودهاند منجمله ميرزا احمد خوشنويس و سيد قطب الدّين مرشد آقا محمّد هاشم از آنجا بودهاند ذكر نيپال بر وزن قيفال ملكى است معمور و همه چيزش موفور مشتمل است بر بلاد بسيار و قصبات بيشمار اكثر بلادش از اقليم سيّم و ديكر دويّم محدود است از مشرق بجبال چين و از مغرب بولايت بنكاله و پوردپ و از جنوب به درياى هند و جبال مخت و از شمال به كوهستان كشمير آن ملك طولانى واقع شده از طرف جنوب بسوى شمال كشيده كويند نود مرحله طول اوست و عرضش بعضى دون بعضى از يك مرحله الى پنج مرحله اتّفاق افتاده اكرچه راقم ملك نيپال نديده امّا مردمش مشاهده كرديده و بقرب او رسيده است مردمش همكى بتپرست و آفتابپرست و تناسخىمذهباند و راه تردّد و آمدوشد آن ولايت بهغايت سخت و جنكلهاى پردرخت دارد و در جنكلهاى آنجا فيل و كركدن بسيار و ساير جانوران مهيب بيشمارند ذكر نيمروز از ولايت سيستان است و آن در حرف سين مذكور شد و در وجه تسميهء آن ولايت به نيمروز بعضى سخنان شنيده است چون عقل را پسند نبود لاجرم ذكر ننمود ذكر نياسر قريهايست خجستهاثر از قراى كاشان آبش فراوان و هوايش فرحبنيان و ميوهء سردسيريش ارزان راقم از دور ديده و به قربش رسيده است ذكر نينوى از بلاد جزيرهء بلاد ربيعه است بمرور ايّام خراب شده است بعضى كويند نينوى ارض كربلاست اكرچه در ضمن حرف كاف مذكور شده است ليكن بعضى تحقيقات او ذكر نشده لازم نمود كه قليلى ذكر شود بدانكه مرار كثير الانوار جناب خامس آل عبا در يك طرف جنوب شهر اتّفاق افتاده قبّه و باركاه بهغايت باشكوه بر سر تربت آن حضرت ساختهاند و حجرات بسيار در اطراف صحن مبارك پرداختهاند و جميع شهداء رضى اللّه عنه در قرب و جوار و در تحت قبّه عرش مدار آن بزركوار آسودهاند مكر چند نفر از ايشان كه دور شدهاند جناب عبّاس ولايت اساس جانب مشرق مزار فيضمدار حضرت امام ( ع ) مسافت هفتصد كام دور واقع شده است و جناب حرّ بن رياح سمت مغرب شهر به مسافت يك فرسخ دور است و عون بن على ( ع ) در سه فرسخى اتّفاق افتاده و خيمهكاه طرف جنوب شهر و قرب پانصد كام بعيد است و قلعهء محكم دور شهر از كچ و آجر كشيدهاند و نهر بزرك از فرات بدان شهر جارى كردانيدهاند و در فضيلت زمين كربلا و ثواب زيارت خامس آل عبا ( ع ) روايت بسيار است كه شعراء مضمون آنها را بسلك نظم كشيدهاند مانند اين بيت آن را كه بكربلا كذار است * با آتش دوزخش چهكار است و ملّا فضولى بغدادى كفته آسودهء كربلا بههرحال كه هست * كر خاك شود نمىشود قدرش پست برمىدارند و سبحه مىسازندش * مىكردانندش از شرف دست بدست ذكر نىبند محلّى است خاطرپسند از توابع مازندران و نيز نام ناحيهايست از قهستان كه قرب پنجاه پاره قريه در آنست و بعضى آن را نهبدان خوانند محمّد خان بن لطفعلى خان حاكم آن ناحيه است اميرى شجاع و دلير و در اكثر اوصاف حميده دلپذير و صاحب حسن و تدبير است مخلص درويشان و معتقد ايشانست چند كاه با يكديكر بوديم و از بغداد الى عراق طىّ مسافت نموديم ذكر نيمآور قريهايست خجستهاثر در زمين فرحانكيز و قرب رود كوهرخيز واقع و اطرافش واسع از توابع محلّات و هواش بهجتآيات آبش خوب و خاكش مرغوبست قديم الايّام شهرى بوده و مرور دهورش قريه نموده باغات فراوان دارد مردمش همكى شيعى مذهب مكرّر مشاهده شده است كلشن بيست و ششم در بيان حرف واو بر راى معرفتآراى سيّاحان ديار خبر و بر ضمير صفوت تخمير سبّاحان بحار سير پوشيده نماند كه راقم در حرف واو آنچه بلاد ديده و ديار شنيده معروض مىنمايد ذكر واسط بر وزن باسط از بلاد خوزستان بوده و حجّاج بن يوسف او را احداث نموده و اهل معرفت از آنجا ظهور كردهاند و اكنون خرابست و قلم واسطى مشهور است ذكر وادى ليمو از بلاد حجاز و ديارى مسرتطراز است باغات فراوان دارد و از مكّه معظّمه دو مرحله دور است مردمش قوم عرب و اكثر شافعىمذهب و بىادبند ذكر وادى صفراء محلّى است بهجتفزا ما بين مكّه معظّمه و مدينهء منوّره اتّفاق افتاده و جوانب آن كشاده است و مزار فيضمدار ابا ذر غفّارى رضى اللّه عنه در آنجاست ذكر وادى حمره در يكمنزلى وادى صفرا و جائى دلكشاست و باغات فراوان دارد مردم هر دو وادى عرب و شافعى مذهبند ذكر وادى فاطمه منسوب است به حضرت فاطمه بنت اسد مادر عالىكوهر اسد اللّه الغالب ( ع ) و مسكن طايفهء بنى اسد و از بلاد