شير على خان لودى

266

تذكرهء مرآة الخيال ( فارسي )

قسم بيان كرده‌اند : يكى صبر از مطلوب ، دوم صبر بر مكروه ؛ امّا قسم اوّل تعلّق به عفّت دارد و قسم دوم تعلّق به شجاعت . چهارم قناعت ، و آن‌چنان بود كه نفس كار مأكول و ملبوس را سهل قرار گيرد و به همان قدر كه سدّ ضرورت او كند از هر جنس باشد اقتصار نمايد و آنچه از قدر ضرورت فاضل آيد ايثار كند بىشائبهء ريا و طلب عوض ، و اين ملكه از شيمهء عارفان است . پنجم وقار ، و آن اطمينان نفس است در تحصيل مطلوبات و احتراز از شتاب‌زدگى ، و در حديث آمده العجلة من الشّيطان و التّأنّى من الرّحمن . ششم حرّيّت ، و آن مكنت اكتساب مال است از مكاسب جميله و سيرت پسنديده و صرف آن در وجوه لايق كه موافق شريعت و حكمت باشد . هفتم سخاوت ، و آن ملكهء صرف كردن به آسانى در مساعدت مسكينان و محتاجان بر وجه اعتدال و ملاحظهء مصرف استحقاق 170 ؛ در حديث آمده است كه چون خداى تعالى ايمان را آفريد ، گفت خدايا مرا قوى گردان ، حق تعالى او را به حسن خلق و سخاوت قوى گردانيد ، و چون كفر را بيافريد ، گفت خدايا مرا قوى گردان ، حق تعالى او را از بدخلقى و بخل قوى گردانيد . و انواع مندرجهء در تحت فضيلت عدالت ، پنج است : اوّل صداقت ، و آن عبارت است از دوستى صادق بر وجهى كه هرچه در حقّ خود خواهد ، در حقّ او خواهند و آنچه بر خود نپسندند ، بر وى روا ندارند ، و در حديث اين معنى به ايمان مؤكّد گرديده ، حيث قال لا يؤمن أحدكم حتّى لا يحبّ لأخيه المسلم ما لا يحبّ لنفسه . دويم وفا ، و آن ملكهء مواساة و جوانمرديست با طبقات بنى نوع ، خصوص با اقارب ، و اين را صلهء رحم گويند . سيم تسليم ، و آن‌چنان بود كه به احكام الهى و نواميس شرعى و اوضاع نبوى و نظائر از رسوم مشايخ طريقت رضا دهد و به حسن قبول تلقّى نمايد ، اگرچه موافق طبع او نباشد ، چنانچه آيات قرآنى و احاديث نبوى بدان ناطق است . چهارم عبادت ، و آن تعظيم امر الهى و احترام مقرّبان درگاه اوست و شفقت به زيردستان به وجوه مستحسنه . پنجم توكّل ، و آن‌چنان بود كه در امورى كه حوالت آن به قدر كفايت بشرى نباشد و انديشه را در آن مجال مداخلت نبود ، زياده و نقصان و تعجيل و تأخير نطلبد و توكيل به نعم الوكيل نموده ، خيال فضول را بر طرف سازد : گر زمين را به آسمان دوزى * ندهندت زياده از روزى و از پيشواى ارباب كمال - عليه التّحيّة من الملك المتعال - مروىّ است كه هركس در وقت برآمدن از خانهء خود اين دعا بخواند ، حضرت جواد مطلق در رزق او وسعت نمايد ؛ دعا اين است : « بسم اللّه على نفسى و دينى و مالى و ولدى ، اللّهمّ ارضني بقضائك و بارك لى فيما قدّرت لى حتّى لا احبّ تعجيل ما أخّرت و لا تأخير ما عجّلت إنّك على كلّ [ شىء ] 171 قدير » . و بر ارباب بصيرت پوشيده نيست كه مضمون اين دعا طلب عطيّهء توكّل و رضا به مجارى