شير على خان لودى
226
تذكرهء مرآة الخيال ( فارسي )
حبشه درآيد و نيل مصر و اكثرى از جزاير فرنگ قطع كرده به شهر عانه و معدن الذّهب افتد و در بحر محيط منتهى شود . طول عمارات اين اقليم صد و شصت درجه است كه سههزار و بيست و دو فرسنگ باشد و عرض هفت درجه و چهل و هشت دقيقه كه صد و چهل و هفت فرسنگ بود ، و عرض آخرين اين اقليم بيست درجه و بيست و هفت دقيقه است . اقليم ثانى - سوت نام دارد و به قول پارسيان به مشترى منسوب است و به قول ابو ريحان و ابو معشر به آفتاب تعلّق دارد . طولش از مشرق درآيد و بر بلاد ماچين و جبال سوالك و اكثرى از شهرهاى هند مثل دهلى و لاهور و غيره و ديار قنّوج و منصوره بگذرد و بحر فارس و اكثرى از بلاد آن حدود را قطع نموده و به ولايت عمان و توابع يمن و حجاز و بحر يثرب و تهامه رسد ، و مكّهء مباركه و مدينهء منوّره داخل اين اقليم بود ، و بحر قلزم را بريده به نواحى حبش و بربر و سواحل نيل درآيد و به ولايت سيا و نوبه و افريقيّه و بلاد صعيد عبد المؤمن افتد و در بحر مغرب منتهى شود . طول عمارات اين اقليم صد و پنجاه درجه است كه دو هزار و هشتصد و سى و سه فرسنگ بود و عرضش هفت درجه و يك دقيقه كه يكصد و سى و دو فرسنگ بوده باشد ، و عرض آخرين اين اقليم بيست و هفت درجه و بيست و هشت دقيقه است . اقليم ثالث - ادرجش خوانند . فارسيان گويند به مرّيخ و ابو معشر گويد به عطارد تعلّق دارد . از مشرق درآيد و بر اكثرى از بلاد چين و كشمير و كابل و قندهار و سند و كيج و مكران بگذرد و به ولايت افغانان و زابلستان و اصفهان و عراق عرب و شام و فلسطين و بيت المقدس و توابع مصر و هرمان و افريقيّه و وان و طرابلس و طنجه رسد و در بحر مغرب منتهى شود . طول عماراتش صد و چهل درجه كه دو هزار و سيصد و چهل و چهار فرسنگ بود و عرض شش درجه و نه دقيقه كه صد و شانزده فرسنگ باشد ، و عرض آخرينش سى و شش درجه و سى و هفت دقيقه است . اقليم رابع - بدرخش نام دارد و فارسيان گويند به آفتاب و ابو معشر گويد به مشترى تعلّق دارد . از شرق درآيد و بر توابع چين و هرى و تبّت و ختا و ختن و [ صغانيان ] 147 و بدخشان و ماوراءالنّهر و خراسان و قهستان و قومس و مازندران و گيلان و عراق عجم و كردستان و لرستان و آذربايجان و ارمن و بعضى دياربكر و روم و ارمنيّة الأصغر رسد و درياى روم را قطع نموده به ولايت اندلس و اشپيله 148 بگذرد و در بحر مغرب به مجمع البحرين كه خضر و موسى را در آنجا ملاقات افتاد ، منتهى شود . طول عماراتش صد و بيست درجه كه دو هزار و بيست و شش فرسنگ بود و عرضش پنج درجه و هفت دقيقه كه نود و نه فرسنگ باشد ، و عرض آخرين اين اقليم سى و هشت درجه و پنجاه و چهار دقيقه است .