باشد ؛ پس عجب نيست كه اگر آن نسبت را با قربت به آن ، نقل به اصوات و نغمات كنند ، در غايت ملايمت باشد . و در علم موسيقى مقرّرشده كه هيچ نسبت شريف‌تر از نسبت مساوات نيست ، و هر نسبت كه بر وجهى از وجوه انحلال راجع به نسبت مساوات نشود از حدّ ملايمت خارج باشد و در حيطهء تنافر داخل . همانا متفطّن صاحب بصيرت داند كه تعلّق نفس به بدن بنا بر نسبت شريفهء اعتدال است كه ميان اجزاى عناصر حاصل شده باشد ، و لهذا زوال آن نسبت ، سبب قطع تعلّق مىشود ؛ پس به حقيقت نفس عاشق همان نسبت است و هم از اين سبب است كه نسبت شريفه در هرجا يافت شود ، موجب انجذاب نفس و اهتزاز او گردد ، چون حسن كه عبارت است از مناسبتى خاص كه ميان اعضا و جوارح باشد و فصاحت و بلاغت و ملايمت كه عبارت است از مناسبتهاى خاص كه ميان اجزاى كلام و ميان كلام و مقتضاى مقام مرعى باشد . و همچنين تأثير نغمات هم از تناسب است - انتهى . و مسعود بك ( ره ) كه از علماى عامل و عرفاى كامل بوده است در بعضى از تصنيفات خود ذكر كرده كه نغمات را مزاجهاست در حرارت و برودت و غيرذلك ، بر مثال امزجهء آدميان ، و لهذا مقرّر است كه جميع نغمات بر يك طبع ملايم نيفتد ، خواه مستمع باشد و خواه قوّال كه بعض نغمات را بنا بر تقارب مزاجها به طبع راغب باشند و برخى ديگر را به جهت اظهار مهارت و كمال خويش فراگيرند . و به اعتقاد مؤلّف در اين قول هيچ شبهه نيست ، هركس خواهد بر طبع خويش ملاحظه و امتحان نمايد .