فصل دوم در بيان اجزاء ميزان بدانكه اجزاء ميزان بيت ، مركّب است از اركان ، و اركان مركّبند از اصول ، و اصولى كه اركان از آن مركّبند ، منحصرند در سه لفظ سبب و وتد و فاصله . سبب بر دو نوع است ، سبب خفيف و سبب ثقيل . سبب خفيف كلمه‌اى دوحرفى را گويند كه اوّل متحرّك بود و دوم ساكن ، همچو : دم . و سبب ثقيل كلمه‌اى دوحرفى را گويند كه هر دو متحرّك باشند ، چون : حب . و خفّت و ثقل را از تلفّظ دريافته‌اند ، كه اوّل در تلفّظ سبك است و ثانى گران . امّا وتد بر دو نوع است ، مجموع و مفروق . وتد مجموع كلمه‌اى سه‌حرفى را گويند كه دو حرف اوّل متحرّك باشد و آخر ساكن ، همچو : برد ، دو متحرّك او به هم پيوسته بود مجموع گفتند . وتد مفروق كلمه‌اى سه‌حرفى را گويند كه حرف اوّل و آخر او متحرّك بود و ميانه ساكن ، همچون : روش . و فاصله نيز بر دو نوع است ، فاصلهء صغرى و فاصلهء كبرى . فاصلهء صغرى كلمه‌اى چهارحرفى را گويند كه سه حرف اوّل او متحرّك و آخر ساكن [ باشد ] ، همچو : جبلن . و فاصلهء كبرى كلمه‌اى پنج‌حرفى را گويند كه چهار حرف اوّل متحرّك بود پنجم ساكن ، مثل : تملتن . و صغرى و كبرى از عدد حروف معلوم توان كرد .