الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )
92
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )
حضرت برترى مىدهى حال آنكه امام هادى امام معصوم است و سيد معصوم نمىباشد ! ارموى پرسيد عصمت چيست ؟ در پاسخ گفتند چنين و چنان است و خود سيد هم اعتراف دارد كه امام هادى برتر از او مىباشد ارموى گفت چنين نيست او اظهار تأدب مىكند . شيخ ابو جعفر محمد بن يحيى بن مبارك بن غسّانى حمصى گفته است : به هيچ دانشورى از اعلام خاصه برنخوردم مگر اينكه نسبت به سيد اظهار كوچكى مىكرد و به كسى نرسيدم كه از وى نكوهش كند مگر اينكه او را از طائفه خود مىانگاشته است . شيخ ما عز الدّين احمد بن مقبل مىگفته : هرگاه انسانى سوگند ياد كند كه سيد مرتضى در فنون عربى داناتر از عرب بوده است از نظر من در چنان سوگندى گناهكار نبوده است . از يكى از مشايخ ادباى مصر شنيدم كه گفته بود : به خدا سوگند از كتاب غرر سيد مرتضى مسائلى را استفاده كردم كه آنها را در كتاب سيبويه و ديگر از كتابهاى نحو به دست نياورده بودم . معمول خواجه نصير طوسى ( قدّس سرّه القدّوسى ) در درس آن بود كه هرگاه نام سيد را به زبان مىآورد « صلوات اللّه عليه » مىگفت و به قاضيها و مدرسانى كه در درسش حضور داشتند توجه كرده مىگفت چگونه بر سيد درود فرستاده نشود ؟ پيش از اين در ذيل احوال پدر سيد مرتضى نوشتيم كه ابو العلاى معرّى در چكامهاى كه در سوك پدر سيد گفته و در ديوان سقط آورده شده است از سيد مرتضى و سيد رضى نام برده و از آن دو بزرگوار ستايش كرده و ابياتى كه در آن چكامه بوده و حاكى از ستايش ايشان است اين بيت است : ابقيت فينا كوكبين سناهما * فى الصبح و الظلماء ليس يخاف دو كوكب پس از خود نهادى بجاى * كه از نورشان بيمى از ليله نيست و پس از ستايش فراوانى كه از آنها كرده است مىگويد : ساوى الرضى المرتضى و تقاسما * خطط العلى بتناصف و تصاف سيد رضى و سيد مرتضى با يكديگر برابرند و مراتب عظمت و بزرگوارى را