الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )

80

رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )

( رجال طوسى ص 484 ) . مؤلف گويد : در يكى از مواضع چنين يافتم سيد مرتضى علم الهدى ابو القاسم مرتضى سيد اجل اوحد طاهر ثمانينى ذو المجدين . قاضى ابو القاسم تنوخى كه يار و مصاحب سيد مرتضى بوده است اظهار داشته سيد در سال 355 هجرى متولد شده است و موقعيت فضل و علم وى بالاتر از آن است كه به حدّ وصف درآيد . او پس از درگذشتش هشتاد هزار مجلّد از مقروات و مصنفات و محفوظاتش علاوه بر اموال و املاك كه از توصيف بيرون است باقى گذارد و كتابى به نام الثمانين تأليف نموده و از هر چيز هشتاد قسم از آن را دارا بود و هشتاد و يك سال هم عمر كرد ، به‌همين‌جهت او را ثمانينى مىگفتند و چنان كه مىدانيم در علم و ديگر فنون به عالىترين مرتبه نايل گرديد و نقابت سادات شرق و غرب را به عهده گرفت و به منصب امارت حاج و حرمين شريفين مكه و مدينه برگزيده شده و به مظالم عباد و احقاق حقوق ايشان مىپرداخت ؛ مقام قاضى القضاتى را دارا گرديد و مدت سى سال با كمال لياقت در اين مناصب باقى ماند . او آغاز تصدى اين امور را از سال 406 هجرى متعهد شد و در روز 25 ربيع الاول سال 436 هجرى درگذشت و شب آن‌روز در خانه‌اش مدفون گرديد ؛ سپس به جوار جد بزرگوارش حضرت امام حسين عليه السّلام انتقال داده شد و در آرامگاه موسويها مدفون گرديد . مادر او و برادرش سيد رضى ، دختر ناصر بود و هنگامى كه اين مادر بزرگوار وفات يافت سيد چكامهء مشهورى در سوك او گفت . از آن جمله است : لو كان مثلك كل أم برة * غنى البنون بها عن الآباء كان ارتكاضى فى حشاك مسببا * ركض العليل عليك فى احشاء تا آخر چكامه . مؤلف گويد : شيخ فخر الدّين رماحى ( طريحى ) در كتاب مجمع البحرين كه در فن لغت و واژه‌شناسى تأليف كرده است در ذيل كلمه « رضا » مىنويسد : مرتضى لقب على بن حسين بن موسى بن محمد بن موسى بن جعفر بن محمد بن على بن الحسين بن على بن ابى طالب عليهم السّلام ذو المجدين علم الهدى است . وى در علوم بسيارى يكتا بوده و همگان بر فضيلت او اعتراف كرده‌اند و در علم كلام و فقه و اصول الفقه و ادب و