الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )
70
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )
پيشينيان محدثان بوده باشد . سيد مرتضى از ابو على محمد بن همام و از محمد بن على بن ابراهيم روايت مىكرده است « 1 » . مؤلف گويد : آنچه در كتاب دفع المناواة عن التفضيل و المساوات سيد حسين مجتهد ديدهام اين است كه كتاب عيون المعجزات را به قطب راوندى نسبت داده است ، ليكن اين انتساب درست نيست زيرا در آن كتاب از محمد بن على بن ابراهيم روايت كرده است و هرگاه مراد از محمد بن على فرزند صاحب تفسير معروف باشد كه معاصر با كلينى بوده است ، درست نيست كه عيون المعجزات از آثار قطب راوندى بوده باشد . بنابراين بايد گفت مراد از محمد بن على بن ابراهيم همان كسى است كه شيخ منتجب الدّين در فهرست از وى ياد كرده و نوشته است : وى فقيهى صالح و از متأخران شيخ طوسى يا از معاصران است . حقيقت آن است كه عيون المعجزات منتسب به قطب الدّين ، غير از عيون المعجزات منتسب به سيد مرتضى است و عيون المعجزات قطب راوندى از جمله ملحقات كتاب الخرائج و الجرائح قطب الدّين راوندى مىباشد . پيش از اين در شرح حسين بن عبد الوهاب نوشتيم كه كتاب عيون المعجزات از آثار او مىباشد و او از معاصران سيد مرتضى و سيد رضى بشمار آمده است و در برخى از مشايخ با ايشان شريك بوده است . از ظاهر بيان استاد استناد به دست مىآيد كه مراد وى از كتاب عيون المعجزات همين كتاب است ليكن اشكالى كه باقى مىماند آنست كه مؤلف عيون در اين كتاب از ابو على بن همام و از محمد بن على بن ابراهيم روايت مىنمايد . من خود به نسخه كهن و صحيحى از عيون المعجزات در شهرهاى مختلف دست يافتم و از آغاز تا انجام آنها ورقبينى نمودم . در هيچ نسخهاى از عيون نديدم كه مؤلف از ابو على بن همام و محمد بن على با واسطه روايت كرده باشد ، بلكه همه جا از كتابشان - يعنى بدون واسطه - روايت كرده است . گذشته از اين شخصى را كه مؤلف عيون از وى روايت مىكند ابو على حسن بن همام است و ابو على بن همام كه مشهور است و از قدما بشمار مىآيد ، ابو على محمد بن همام مىباشد .
--> ( 1 ) - بحار الانوار ، ج 1 ، ص 10 .