الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )
64
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )
الموصلية الاربلية ياد كرده است ، بنابراين الاربلية تصحيف الرملية يا الرسية خواهد بود . و در آن اجازه اظهار شده است كه مجموع ابيات ديوانهاى سيد مرتضى و سيد رضى بيست و سههزار بيت مىباشد . مؤلف گويد : آنچه از نوشته علامه و شيخ طوسى و امثال ايشان بدست مىآيد و به زودى به نظريه آنها اشاره خواهد شد ، آن است كه ديوان خود سيد مرتضى متجاوز از بيست هزار بيت داشته است بنابراين بايد گفت : مجموع اشعار هر دو برادر سيّد مرتضى و سيّد رضى حداقل پنجاه هزار بيت بوده باشد بويژه اشعار سيد رضى كه از مشاهير سرايندگان بوده است . علّامه حلّى در خلاصه مىنويسد : ابو القاسم مرتضى ذو المجدين علم الهدى على بن حسين بن موسى بن محمد بن موسى بن ابراهيم بن موسى بن جعفر بن محمد بن على بن الحسين بن على بن ابى طالب عليهم السّلام در علوم بسيارى كه دارا بوده است بىنظير بوده و همگان اعتراف به فضيلت او كردهاند . در بسيارى از علوم از قبيل علم كلام و فقه و اصول فقه و لغت و ادب از نحو و شعر و لغت بر ديگران پيشى داشته است و ديوان شعرى دارد كه متجاوز از بيست هزار بيت مىباشد . سيّد در ماه ربيع الاول سال 436 هجرى درگذشته و در ماه رجب سال 355 متولد گرديده است . در روز رحلت هشتاد سال و هشت ماه و چند روز عمر كرده بود خدا روى او را سپيد كند . پسرش در خانه خود او بر جنازهء پدرش نماز گذارده و در همانجا او را دفن كردند و ابو الحسين نجاشى « 1 » همراه با شريف ابو يعلى محمد بن حسن جعفرى و سلّار بن عبد العزيز ديلمى كارهاى مربوط به غسل او را به عهده گرفتند . سيّد آثار بسيارى دارد كه ما آنها را در كتاب كبير خويش يادآورى كردهايم و از روزى كه اين آثار به دست او تأليف شده تا به امروز كه سال 693 هجرى است همواره تاليفات او مورد استفاده شيعه قرار گرفته است و او معلّم اعلام شيعه بود ؛ قدس اللّه روحه و جزاه اللّه عن اجداده خيرا .
--> ( 1 ) - كنيه معروف نجاشى ابو العباس است - م .