الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )

61

رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )

صحت پيوسته خواهد شد به اجازه مفتخر گرداند و از رأى عالى آرزومند است وى را از اين عطيه محروم نگرداند ان‌شاءالله تعالى . سيد در جواب وى به خط خويش مرقوم داشته : به ابو الحسن محمد بن محمد بن بصروى - كه خدا به وى توفيق نيكو ارزانى فرمايد - اجازه دادم تا همگى كتابها و تصنيفها و امالى و نظم و نثر مرا از آثارى كه در اين اوراق آمده و يا آنهايى را كه ممكن است ازاين‌پس به لباس تحرير درآورم رؤيت نمايد . سپس امضا كرده است : « و كتب على بن الحسين الموسوى در ماه شعبان سال 417 هجرى » پايان آنچه را از صورت استجازه بصروى و اجازه سيد مرتضى كه به وى داده است . مؤلف گويد : آثار سيّد مرتضى منحصر به آنهايى كه يادآورى شد نبوده است ، بلكه پس از اجازه مزبور به تأليف آثار ديگرى پرداخته است از آن جمله كتاب الفصول است كه آن را از كتاب العيون و المحاسن استادش شيخ مفيد استخراج و انتخاب كرده است و اين كتاب هم‌اكنون معروف است هرچند استاد استناد ما دام ظله العالى در كتاب بحار الانوار كتاب الفصول را به عينه همان المحاسن و العيون معرفى كرده است كه در ذكر نام كتابهاى شيخ مفيد مىنويسد : و كتاب العيون و المحاسن كه مشتهر به فصول است . ليكن به‌طورىكه نوشتيم كتاب الفصول ، منتخبى از العيون و المحاسن است و ما براى نظريهء خود ادلّهء چندى را متذكر مىشويم . 1 - گواهى آغاز فصول بلكه تا به آخر آن كتاب ثابت مىكند كه كتاب حاضر از آثار سيد مرتضى است و بيشترين مطالب آورده شده در آن گواه بر آن است كه الفصول انتخاب شده از العيون و المحاسن است . 2 - سبط شيخ على كركى عاملى در رساله دفع البدعة فى حلّ المتعة از هر دو كتاب العيون و المحاسن و الفصول مطالبى را نقل كرده است و چنين نوشته است : شيخ مفيد در العيون و سيد مرتضى در الفصول المختاره چنين گفته است « * » .

--> ( * ) در الذريعة شانزدهم ذيل الفصول المختاره مىنويسد : اين كتاب را سيد مرتضى از العيون و المحاسن شيخ مفيد انتخاب كرده است و كتاب مزبور در اختيار حاجى نورى بوده است . تا آنجا كه مىنويسد سئلت ايدك اللّه ان اجمع لك فصولا من كتاب شيخنا محمد بن محمد بن نعمان ( مفيد ) فى المجالس و نكتا من كتابه المعروف به العيون و المحاسن پايان اين جمله به‌طورىكه مؤلف هم در بالا اشاره كرد دليل بر آن است كه الفصول غير از العيون و المحاسن مىباشد - م .