الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )
497
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )
بلكه قاضى صدر جهان نيز از علماى دورهء شاهعباس كبير بلكه شاه صفى بشمار مىآيد و ممكن است در روزگار يكى از اين دو تن ، از مقام صدارت برخوردار گرديده باشد . قاضى خان فوائد و افادات و تحقيقات علمى هم داشته است و براى چگونگى آنها از كتابهاى تاريخ صفويه بايد استفاده كرد . به گمان من ، قاضى خان صدر همان كسى است كه سلطان عصر ، او را به اتفاق قاضى معزّ و ديگران براى اعلام جهاد به روم گسيل داشته بود . وزير قاضى جهان حسينى قزوينى حسن بيك روملو در احسن التواريخ مىنويسد : وى از علماى بزرگ و از سادات سيفى قزوين و از فضلاى بنام و وزيران بااعتبار دورهء صفويه بشمار است . در سال 930 ه . ق كه شاهتهماسب صفوى به تخت جلوس كرد و دستور داد جلال الدّين محمد را بسوزانند ، قاضى جهان يادشده را به وزارت ديوان اعلى برگمارد و همان سال امير قوام الدّين اصفهانى را در انجام امور صدارت ، مشارك و همراه و همراز با امير جمال الدّين استرآبادى مقرّر و موظّف ساخت . و باز در همان كتاب گفته است « 1 » : در سال 960 ه . ق كه نزديك به اواخر پادشاهى شاهتهماسب بود ، قاضى جهان كه سمت وزارت داشت درگذشت و او از
--> ( 1 ) - در نسخهء مؤلف به خط خويش نوشته است : حسن روملو در شرح حال قاضى جهان به دو گونه سخن ، بر خلاف مطلب خود پرداخته است در آغاز شرح حال وى اظهار داشته است قاضى جهان وزير شاهتهماسب بود و پس از سوزانيدن جلال الدّين محمد اين سمت را به عهده گرفت . بار ديگر مىنويسد : قاضى جهان در آغاز كار وزير ميرزا شاه حسين بود و در امور وزارت با جلال الدّين محمد مشاركت داشت و پس از سوختن خواجه جلال الدّين بطور مستقل به منصب وزارت ميرزا شاه حسين رسيد و ممكن است بگويند از عبارات وى چنين به دست مىآيد : پس از آنكه جلال الدّين محمد ، سوخته شد قاضى جهان رسما به وزارت شاهتهماسب رسيد و مستقلا بر اريكه وزارت برقرار شد ليكن از كلام او برنمىآيد كه قاضى جهان وزارت مستقل شاهتهماسب را عهدهدار شده باشد - م .