الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )
489
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )
آن را « المنطقه » مىگويند و اما دائره داخله به خاطر طالع زمان و اعمال ديگر است كه پس از اين شرح هريك از آنها در محل مناسب ذكر خواهد شد و اين دائره ( منطقة البلد ) ناميده مىشود . ميرزا كاشفا در ديباچه همان رساله مىنويسد : همه اعمال نجومى را كه مىتوان از اسطرلاب بدست آورد ؛ مىتوان از ربع هم استعلام نمود ؛ ليكن استعلام آنها از اسطرلاب آسانتر است بر كسى كه اطلاع از علوم رياضيه داشته باشد . به همين مناسبت بود كه هيچيك از علماى رياضى در خصوص « ربع » تأليف نكردهاند و اگر هم دراينباره تأليفى كردهاند مشهور نبود . اگر به طريقهاى كه خواجه عبد القادر عمل كرده است عمل بنمايند نصف دائرهاى كه منقسم به دو ربع شده است كافى خواهد بود . به همين مناسبت گروهى از دوستان از من درخواست كردند تا رسالهاى در استعلام اعمال اسطرلابيه از ربع ، ترتيب دهم و دو نصف دائرهاى را كه خواجه عبد القادر بر آن افزوده است الحاق ننمايم و اگر احتياجى به الحاق باشد . نيازى به بيشتر از دو ربع نخواهد داشت چنانكه ما هم در اين ربع كه به نام « الربع الصائب » ناميدهايم به كار بردهايم . مؤلف گويد : اينكه ميرزا كاشفا اظهار داشته است در زمان او تأليفى در عمل « الربع المجيب » اشتهار نداشته ، جاى بسى شگفتى است چه آنكه من رسالههاى زيادى به فارسى و عربى ، مطول و مختصر در بسيارى از شهرها ديدهام كه همه آنها مشهور بوده است ؛ بهخصوص در اين باب رسالههائى در شهرهاى روم از قبيل قسطنطنيه و ديگر جاها مشاهده كردهام . سيد سعيد فقيه ابو محمد قريش بن سبيع بن مهنّا بن سبيع علوى حسينى مدنى وى فقيهى فاضل و دانشورى بزرگوار و محدّث بوده و گاهى براى اختصار از وى به قريش بن مهنّا علوى تعبير مىكنند و به همين مناسبت احتمال تعدد داده شده است . از تأليفات او كتاب « فضل العقيق و التختم به » است . اين كتاب را سيد بن طاوس