الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )

467

رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )

استاد استناد ( قدّس سره ) در اوائل بحار الانوار در فصل اول مىنويسد : كتاب رياض الجنان تأليف شيخ فضل اللّه بن محمود فارسى است « 1 » . و در فصل دوم آن كتاب نوشته است : كتاب رياض الجنان مشتمل بر اخبار غريبى است كه در مناقب آورده شده و ما پاره‌اى از آنها را كه موافق با كتابهاى معتبر بوده است نقل كرده‌ايم « 2 » . مؤلف گويد : به خط استاد استناد مشار اليه در ضمن پاره‌اى از تحقيقاتى كه بر يكى از كتابهاى رجال داشته چنين نوشته است : كتاب رياض الجنان از تأليفات فضل اللّه بن محمود فارسى است و از يكى از سندهايش به دست مىآيد كه وى شاگرد شيخ ابو عبد اللّه جعفر بن محمد بن احمد دوريستى است ؛ و در آن كتاب ، از اصبغ بن نباته نقل كرده است گفت : از مولايم امير المؤمنين على عليه السّلام شنيدم مىفرمود كسى كه به صورت دشمن ما ، كه از ناصبيها و معتزليها و خارجىها و قدرىها و مخالف با مذهب اماميه و ديگران باشد ، بخندد و او را از اين راه شادكام بسازد ، خداى متعال تا چهل سال اطاعت او را نپذيرد . ممكن است بر صحت اين حديث اشكال گرفت و گفت : مذهب معتزله پس از شهادت حضرت مولى على عليه السّلام به وجود آمده است ، بنابراين چگونه ممكن است اين خبر از آن حضرت صادر شده باشد . پاسخ اين اشكال را به چند صورت مىتوان ايراد كرد : 1 - قبول نداريم كه مذهب معتزله پس از آن حضرت به وجود آمده باشد ، بلكه اين مذهب در اواخر عمر آن حضرت به وجود آمد و هرگاه شرح حال و اصل بن عطا را كه نخستين پيشواى معتزله است مورد دقت قرار دهيم ، خواهيم ديد كه مذهب يادشده در اواخر روزگار حضرت مولى عليه السّلام به وجود آمده است . 2 - ممكن است آن حضرت عليه السّلام از راه معجزه به پيدايش آن خبر داده باشد . 3 - . . .

--> ( 1 ) - بحار الانوار ، ج 1 ، ص 21 . ( 2 ) - بحار الانوار ، ج 1 ، ص 40 .