الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )

425

رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )

باشد چه آنكه در آغاز آن گفته است : اين كتاب از كتاب الكشاف خلاصه شده است و به حقيقت بايد گفت كتاب مزبور غير از جوامع الجامع است . شهيد اول در اجازهء ابن خازن حائرى ، مىنويسد : كتاب مجمع البيان در تفسير قرآن از تأليفات امام امين الدّين ابو على فضل طبرسى است و كتابى است كه تفسير ديگرى به اهميت آن نمىرسد . ما اين كتاب را از گروهى از مشايخ ، از جمله ، مشايخى كه به نامشان اشاره كرديم از شيخ جمال الدّين بن مطهّر به سند خودش كه منتهى به اين كتاب مىشود روايت مىكنيم ؛ همچنين تفسير ديگرش جامع الجوامع و كتاب الكاف الشاف من كتاب الكشّاف از ديگر تأليفات او بشمار مىآيد . ابن شهرآشوب در باب « كنى » از معالم العلماء با آنكه شاگرد وى بوده ، پنداشته است كه كنيهء او ، نام اوست و چنين پندارى از وى بر خلاف انتظار است . او مىنويسد : استاد من ابو على طبرسى ، تأليفاتى دارد . از جمله ، مجمع البيان فى معانى القرآن كه كتاب خوبى است ؛ ديگرى الكاف الشاف من كتاب الكشاف ؛ النور المبين ؛ الفائق كتاب پسنديده‌اى است ؛ اعلام الورى بأعلام الهدى و الآداب الدينية للخزانة المعينية « 1 » . مؤلف گويد : از اينكه ابن شهرآشوب ، كتاب جوامع الجامع را نام نبرده بدست مىآيد كه به نظر او كتاب الكاف الشاف همان جوامع الجامع باشد با آنكه الكاف الشاف غير از جوامع الجامع است ؛ هرچند بنا بر تصريحى كه خود طبرسى در آغاز آن نموده است مطالب كشاف را در آن ايراد نموده ، در عين حال مىتوان آن را همان تفسير الوسيط دانست و كتاب الوسيط هم همان جوامع الجامع است . امير سيد مصطفى تفريشى در رجال خود آنجا كه از وى ياد مىكند مىنويسد : طبرسى ، ثقهء فاضل و متدينى معنون و از بزرگان طائفه شيعه است و آثار پسنديده‌اى دارد . از جمله ، كتاب مجمع البيان فى تفسير القرآن در ده مجلد و الوسيط در تفسير چهار مجلد و الوجيز يك مجلد .

--> ( 1 ) - معالم العلماء ، ص 135 ، معلوم نيست در نام طبرسى ، اشتباهى براى ابن شهرآشوب رخ داده باشد زيرا نگفته است نام او ابو على است و شايد محض احترام به كنيهء او اكتفا كرده باشد - م .