الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )
419
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )
درخت در برابر آن ، خرماى تازه به آنها مىدهد . علت اينكه حويزى رسالهء خود را تذكرة العنوان ناميده آن بوده كه شنيد يكى از علماى عامه كتابى به نام عنوان الشرف تأليف كرده بود كه آن كتاب كه به وضع خاصى تأليف شده و مشتمل بر نحو و منطق و عروض و فقه شافعى و تاريخ مىباشد . شيخ فرج اللّه و جمعى كه حاضر بودند از چنان تأليفى به شگفت آمدند و شيخ فرج اللّه پيش از آنكه آن كتاب را ببيند رسالهاى همانند آن تأليف نمود و به مناسبت اينكه يادآور آن كتاب باشد ، رساله خود را تذكرة العنوان ناميد . مؤلف گويد : از تأليفات شيخ فرج اللّه شرح خلاصة الحساب شيخ بهائى ( ره ) و قيد الغاية مىباشد كه شرح كتاب الغاية پيشيادشده شده است و شرح دامنهدارى است . و كتاب رجال او كه در نهايت بزرگى است ، مشتمل بر دو بخش است : بخش اول در احوال رجال خاصه و بخش دوم مربوط به رجال عامه است . كتابش را به سبك كتاب ما ، رياض تأليف نموده ؛ ليكن هرگونه رطب و يابس و درست و نادرستى كه بر قلمش جارى گرديده مرقوم داشته و در ضمن آنها بهطورى كه شنيدهام به شرح حال همگى علما از معاصران و غير معاصرانش پرداخته و تا حال حاضر ، توفيق مطالعهاش براى ما دست نداده است « * » . و كتاب الغاية او به روش تجريد محقق طوسى تأليف شده است . و كتاب الصفوة را به سبك الزبدة فى الاصول شيخ بهائى تأليف كرده است . منظومهء كه در معانى و بيان تأليف شده و تا آنجا كه ما اطلاع داريم شيخ فرج اللّه كتاب مختصر شرح تلخيص المفتاح علّامه تفتازانى را به نظم درآورده و بر اصل كتاب چيزى نيفزوده و چيزى هم نكاسته است ، تنها ترتيب و تقديم و تأخير و امثال اينها را به كار برده . ممكن است مراد از منظومه
--> ( * ) مصفى المقال ، ص 354 مىنويسد : سيد عبد اللّه شبر در كتاب جامع المعارف نوشته كتاب رجال حويزى كه نامش ايجاز المقال است مشتمل بر يكهزار و هشتاد بيت بوده كتاب مهمى است و دليل بر كثرت اطلاع مؤلف مىباشد و پيدا است كه اين كتاب نزد او بوده و بنا به اظهار مؤلف الغدير در تبريز هم موجود است و سال وفاتش را 1114 ه . ق نوشته است - م .