الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )
413
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )
پيش از وى ، صغانى يكى از علماى عامه ، كتابى به نام مجمع البحرين فى اللغة تأليف نمود و در اين كتاب لغات صحاح جوهرى را با كتابى كه پيش از اين در فن لغت ترتيب داده و آن را كتاب التكملة و الذيل و الصلة ناميده و در واقع تكمله و تتميمى بر صحاح بوده ، گرد آورده است « * » . مؤلف پس از اين ، اظهار داشته است : به كتاب المنتخب فى الزيارة و الخطب كه شيخ معاصر ياد كرده است دست نيافتهام بلكه كتاب مزبور ، همان كتاب المقتل است كه طريحى آن را كتاب المنتخب فى جمع المراثى و الخطب ناميده و شيخ معاصر ، خود به آنچه ابراز كرده داناتر است . و از آثار او رسالهء مختصرى است در مسئله تقليد المجتهد الميّت فخر الدّين در اين رساله به نقل هفت دليل كه يكى از مشايخ روزگارش راجع به جواز تقليد مجتهد ميت ايراد كرده ، پرداخته سپس به دفع آنها اقدام نموده و پاسخ داده است . من اين رساله را در مجموعه بياضمانندى در هرات در نزد ملا باقر رمّال ديده و خالى از تحقيقات نمىباشد « 1 » .
--> - طريح نجفى در روز سهشنبه ششم ماه رجب سال 1099 ه . ق در اينجا چنانكه پيش از اين نوشتيم نام پدرش را محمد على نوشته است . ( * ) كشف الظنون ، ج 2 ، ص 1599 مىنويسد : مجمع البحرين كتابى است در لغت كه در دوازده مجلد تدوين شده و از تأليفات حسن بن محمد صغانى است كه سال 650 ه . ق درگذشته در اين كتاب جمع ميان كتاب تاج اللغة و صحاح جوهرى و كتاب التكملة كه از تأليفات خود او بوده پرداخته و گردآورى كرده است - م . ( 1 ) - در حاشيهء نسخه مؤلف ، تعليقهاى به خط او ديده مىشود كه من نتوانستم همه آن را بخوانم و بالاخره چنين مرقوم داشته است : در يكى از مواضع به پارهاى از تحقيقات برخوردم كه مربوط بود به مساحت اشكال مختلفهاى كه اتفاق افتاده در . . . از كتاب شرح مختصر شيخ فخر الدّين ، از بعضى عبارات به دست مىآيد ، مقصود از شيخ فخر الدّين شيخ مترجم است ليكن ندانستم منظور از شرح مختصر ، شرح مختصر النافع است يا كتاب ديگر و نيز نمىتوان آن را به شرح مختصر الاصول متوجه دانست و هرگاه بگوئيم مراد از شيخ فخر الدّين ، فرزند علامه حلى باشد از وجوهى چند ، دور از حقيقت خواهد بود - م .