الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )
380
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )
علوم عقلى و نقلى و ادبى و رياضى و طب و ديگر از دانشها مهارت داشت و در نهايت پرهيزكارى و تديّن و شايستگى و اعراض از دنيا بسر مىبرد و با آنكه از ثروتمندان روزگارش بود حب جاه و مال او را به خود سرگرم نساخته بود ؛ تا آنجا كه وى را به منصب داورى و شيخ الاسلامى اصفهان نامزد كردند از پذيرش آن پوزش خواست . شب و روز بر او مىگذشت و قلم از دستش نمىافتاد و با آنكه از ثروت خدادادى برخوردار بود و نيازى نداشت ، كتابهاى زيادى را به خط خود استنساخ مىكرد و از بركت وجود او بيشتر خويشاوندان و غلامان و كنيزان و دوستان و مردم محلهاش به تحصيل دانش اشتغال مىورزيدند تا آنجا كه برخى از ظرفا گفته بودند : استر ميرزا عيسى هم از فضلا بوده است . غلامى داشت كه براثر تشويق او از مقام فضيلت برخوردار گرديده و به شرح تجريد و امثال آن مىپرداخت . پدرم ، بيشتر شب را به عبادت و مطالعه و نگارش كتاب بسر مىبرد و از بسيارى از معاصرانش بهويژه از آنهايى كه همدرس او بودند شنيدم كه او در كوشش و مطالعه و حافظه و جديت در تحصيل علم و اهتمام به نوشتن تصحيح كتابها و تصنيف و مباحثه و تدريس و مذاكره و قرائت بر اساتيد و تشويق ديگران به قرائت ، نظير نداشته و به اندازهاى به قرائت اهتمام داشت كه در اول و آخر شب خود به قرائت حديث و امثال آن مىپرداخت و ديگران را هم به قرائت وادار مىنمود . قصهها و حكايتهاى عجيب و غريب او بسيار است ، خدا ما را به پيروى از او توفيق عطا فرمايد . ميرزا عيسى پس از خود شش فرزند پسر و ثروت و زمين و روستا و لوازم زندگى و خانهها و كتابهاى فراوانى كه نزديك به هزار مجلد بوده باقى گذارد ؛ ليكن بيشتر آن كتابها به جهاتى چند كه شرح آنها به درازا مىكشد از ميان رفته است و از همه آن كتابها آثار مطالعه و تصحيح و تعليقات و تحقيقاتى كه بر آنها داشته نمودار بوده است و خطش در نهايت خوبى بود . و اقسام خطها را با تندنويسى كه داشته است مرقوم مىداشته . و از تأليفات او شرح دروس شهيد در فقه كه ناتمام مانده و رسالهاى در كيفيت تحليف اهل الذمة و سائر الكفار ، رسالهاى در مسئلة رؤية الهلال قبل الزوال ؛ و رسالهء در صلاة الجمعة ؛ تعليقاتى بر كلام اللّه المجيد ؛ تعليقاتى بر كتابهاى اربعه حديث