الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )
34
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )
همين فرزند كه گويا از دانشمندان بوده است ، بر جنازه پدرش نماز گزارده و از او روايت مىكرده است . از علماى عامه كه از وى روايت كردهاند خطيب بغدادى مؤلف تاريخ بغداد است . علاوه بر او ابو الصلاح كه شاگردش هم بوده است و شيخ ابو عبد اللّه جعفر دوريستى و قاضى ابن قدامه و شيخ محمد بن محمد بصروى و شيخ صدوق ابو منصور عكبرى معدّل كه نامش در اوائل صحيفه سجادية آمده است و شيخ ابو غانم عصمى و ديگران از وى روايت داشتهاند . شهيد اول در يكى از يادداشتهايش به اسامى شاگردان سيد مرتضى اشاره كرده است . از جمله ايشان : ابو يعلى سلّار بن عبد العزيز ، ابو يعلى عباسى ، ابو الصلاح تقى حلبى ، ابو يعلى جعفرى ، ابو الفتح كراجكى ، ابو القاسم عبد العزيز بن يحيى بن برّاج ، ابن روح و هبة اللّه بن وراق طرابلسى را نام برده است . سيد هاشم بحرانى در مدينة المعاجز مىنويسد : سيد مرتضى گاهى از شيخ ابو محمد حسن بن محمد بن محمد بن نضر و هنگامى از حسن بن ابى الحسن سودانى و زمانى از قاضى ابو الحسن على بن قاضى طبرانى و نيز از ابو عبد اللّه مرزبانى ، از شيخ ابو محمد بن حسن بن محمد بن نضر و گاه از احمد بن حسين شطّار از كلينى روايت كرده است . من خود به خط شيخ حسن بن شهيد ثانى ، بر پشت فهرست شيخ طوسى ديدم كه مرقوم داشته بود : به خط شهيد اول ( ره ) در يكى از يادداشتهايش اسامى شاگردان سيد مرتضى را بدين شرح نوشته بود : ابو يعلى سلّار بن عبد العزيز طبرستانى كه گاهى هم به نيابت از سيّد تدريس مىكرد و در علم فقه و كلام و ديگر علوم مهارت داشت . ابو يعلى جعفرى كه جانشين شيخ مفيد بود و در مدرسهء او تدريس مىكرد . و ابو يعلى هاشمى و عباسى و عمر . ابو الفتح بن جندى گفته است : محضر سيد را ادراك نمودم و از مراتب علمى او بهرهگيرى كردم ؛ ليكن به اندازهاى ناتوان شده بود كه نمىتوانست بيش از اندازهاى كه در توقع من بود به بيان مطالب بپردازد . و همان هنگام فراوردههاى علمى خويش را در كاغذ