الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )
283
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )
شيخ مترجم تأليف شده است بلكه از قرينه پيداست كه مؤلف اين كتابها ، شيخ زين الدّين بياضى مؤلف كتاب الصراط المستقيم است . استاد استناد ( مجلسى ) رحمه اللّه تعالى در آغاز بحار مىنويسد : كتاب كفاية الاثر فى النصوص على الائمة الاثنى عشر تأليف شيخ سعادتمند على بن محمد بن على خزّاز قمى است . در فصل دوم آن كتاب اظهار داشته است : كتاب الكفاية كتاب ارزندهاى است كه مانند آن در بحث امامت تأليف نشده است و اين كتاب و مؤلفش در اجازهء علامه و امثال آن نام برده شده است و اين اثر بهترين دليل بر فضيلت و وثاقت و ديانت علمى او مىباشد و علامه هم در خلاصه از وى توثيق نموده و گفته است : وى از اصحاب مورد وثوق و از فقهاى موجّه ما مىباشد . و ابن شهرآشوب در المعالم مىنويسد : على بن محمد بن على خزّاز رازى قمى ، كتابهايى در كلام و فقه تأليف نموده است . و از جمله ، آثار او : الكفاية فى النصوص است پايان بحار . مؤلف گويد : از خلال مطالب كفاية الاثر استفاده مىشود كه ، خزّاز علاوه بر شيخ صدوق از گروه بسيارى از اعلام ، روايت مىكرده است . از قبيل : محمد بن عبد اللّه بن عبد المطلب شيبانى و ابو عبد اللّه احمد بن محمد بن عبد اللّه بن حسين بن عيّاش جوهرى « * » و قاضى ابو الفرج معافى بن زكريا بغدادى و ابو عبد اللّه حسين بن محمّد بن سعيد بن على خزاعى و ابو عبد اللّه احمد بن اسماعيل سليمانى و ابو الحسن على بن حسين بن محمد از ابو محمد هارون بن موسى تلعكبرى و ابو الحسن محمد بن جعفر بن محمد تميمى معروف به ابن نجّار كوفى و على بن حسين بن منده از تلّعكبرى « * * » و امثال ايشان . يادآورى مىشود ، شرح حال خزّاز بر اصحاب رجال پوشيده مانده است چنانكه نجاشى در رجال خود نوشته است : ابو القاسم على بن محمد بن على خزّاز فقيه ، مؤلف
--> ( * ) جوهرى ، مؤلف مقتضب الاثر است كه پيش از اين ياد شده و مؤلف هم اظهار داشته خزاز گاهى از مقتضب الاثر نقل مىكند و بالاخره كفاية الاثر غير از مقتضب الاثر است - م . ( * * ) در آغاز ترجمه اظهار داشت از قرينه استفاده مىشود خزاز با يك واسطه از تلعكبرى روايت مىنمايد اينك سند فوق ، حاكى از واسطه واحده است كه به قول مؤلف بر خلاف انتظار مىباشد - م .