الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )

186

رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )

و از آثار منتجب الدّين رساله‌اى است در مسئله قضاء صلوات . رسالهء يادشده از بهترين رساله‌هايى است كه در موضوع قضاى صلوات تدوين شده است . و من اين رساله را در اصفهان در نزد فاضل هندى ديده‌ام . يادآورى مىشود ، مشهور بر زبانها و ضبط شده در كتابها آن است كه به آخر كلمهء فهرس تائى مىافزايند ليكن فيروزآبادى در قاموس گفته است : فهرست با تاء الحاقى استعمال عاميانه است و درست آن فهرس بدون تاء است . و ما در اين كتاب به پيروى از فيروزآبادى كلمه فهرست را بدون تا به كار مىبريم ، هرچند بسيارى از دانشمندان بزرگ آن را با تا مىنگارند . در يكى از مواضع ديدم كه فهرست ، واژه‌اى است يونانى و به‌معناى محمل به كار رفته است و عرب آن كلمه را از يونانى گرفته و با تغييرى كه در آن داده ( يعنى تاء را حذف كرده ) به صورت « فهرس » به كار برده است ، كه اگر بخواهيم كلمهء مزبور را با توجه به اتحاد لغت روم و عرب به صورت فهرست به كار ببريم دور از قاعده خواهد بود . يادآورى مىشود كه شيخ منتجب الدّين از مشايخ بسيارى روايت مىكرده كه اين مشايخ متجاوز از صد تن بوده‌اند « * » چنان‌كه شمارش و نام بردن همه آنها در اين ترجمه دشوار است و تعيين و تثبيت همهء آنها مربوط به آن است كه دقت كاملى در مرويات و كتابهاى او به كار ببريم به‌ويژه تفحص كاملى در كتاب فهرست و كتاب اربعين و ديگر مواضع متفرقه بنمائيم و صاحبان بصيرت به آنچه ما گفتيم به خوبى آگاه و از چگونگى نظريه ما بااطلاع خواهند بود . در عين حال ، نخست اسامى مشايخ او را كه در آغاز اسانيد كتاب اربعين و حكاياتى كه در ذيل آن كتاب بدان افزوده است ، يادآورى مىكنيم پس از

--> - اين خطوط ديگر از علما را كه بر پشت آن نگاشته شده است در ترجمه حمدانى يادشده ذكر خواهيم كرد . ( * ) فاضل معاصر در ص 19 مقدمه‌اى كه براى فهرست منتجب الدّين تدوين كرده در ذيل مشايخ وى نام 146 تن از مشايخ او را با اشاراتى به مأخذ نام آنها يادآورى كرده است و در ذيل عنوان ( تلامذته ) به نام چهار تن از شاگردان بسيارى كه داشته اشاره نموده است - م .