الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )
62
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )
حضرت مولى و ديگران پس از آن حضرت ، روايت كرده است . از جمله ابو بكر حضرمى در كتاب مناقب به روايت مرفوع و به سند خويش از ابو الاسود نقل كرده است : در يكى از اوقات كه به عيادت حضرت مولى عليه السّلام رفتم ؛ در ضمن شكوهاى كه كرد معروض داشتم يا مولانا با اين شكوهاى كه فرمودهاى ما را بيمناك ساختى ؛ حضرت مولانا فرمود : بر خلاف انتظار ، من هيچگونه بيمى به خود راه نمىدهم زيرا از رسول خدا شنيدم كه فرمود : به زودى ضربتى بر سر تو وارد مىآيد كه براثر ريزش خون از سرت ، محاسنت رنگين مىگردد و آنكه بر سرت ضربت مىزند از بدبختترين افراد امت من مىباشد همانطور كه پىكننده ناقهء صالح از بدترين مردم آن روزگار بود . مؤلف روضة الفضائل نيز به سند مرفوع خود از ابو الاسود ، از عمويش نقل كرده است : آنگاه كه آيهء شريفهء « فَإِمَّا نَذْهَبَنَّ بِكَ فَإِنَّا مِنْهُمْ مُنْتَقِمُونَ . آن هنگام كه ترا بهسوى خويش خوانديم از آن مردم انتقام خواهيم گرفت » . رسول خدا در ذيل اين آيه فرمود : جبرئيل به اطلاع رسانيد كه ما به وسيلهء على عليه السّلام از آنها انتقام خواهيم گرفت . قاضى مير حسين ميبدى در شرح ديوان حضرت امير المؤمنين على عليه السّلام مىنويسد : مروى است كه ابو الاسود دؤلى از شخصى شنيد كه مىخواند « . . . أَنَّ اللَّهَ بَرِيءٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَ رَسُولُهُ . . . . » توبه / 3 به جرّ رسوله ، و چون با مرتضى گفت ، فرمود : بمخالطة العجم يعنى اينگونه غلط خواندن براثر آميزش عرب با عجم است ، سپس فرمود : كلام عرب بر سه گونه است : اسم ، فعل ، حرف . اسم ، كلمهاى است از مسمى خبر مىدهد . فعل ، كلمهاى است كه از كار مسمى خبر مىدهد . حرف ، كلمهاى است كه معنايى را در كلمهء ديگرى به وجود بياورد . فاعل مرفوع است و مرفوعات ديگر فرع آنند . مفعول منصوب است و منصوبات ديگر فرع آنند . در پايان فرمود : اى ابو الاسود بدين رويه رفتار كن . ملا داود بن عبد الباقى تركستانى در اوائل شرحى كه بر عوامل كبير عبد القاهر جرجانى نوشته از شرح مفتاح نقل كرده است ، گويند : نخستين كسى كه علم نحو را استنباط و استخراج كرد ، امير المؤمنين على عليه السّلام بوده است . همو از كتاب اخبار النحويين ابو سعيد سيرافى نقل كرده است بيشتر افراد معتقدند كه نخستين كسى كه علم نحو را تدوين كرد ، ابو الاسود دؤلى است كه نامش ظالم بن عمرو بن سفيان بوده