الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )
54
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )
مؤلف گويد : به خط سيد بن طاوس در بخشى از آنچه به كتاب فتن و ملاحم خويش الحاق كرده بود ، در ضمن فصلى چنين مىنويسد : در اولين مجلد از كتاب انباء النحات تأليف فاضل على بن يوسف شيبانى نوشته است ، به اجماع دانشورانى كه قابل توجه مىباشند به درستى پيوسته كه مولانا على ( ع ) نخستين كسى است كه به آغاز علم نحو پرداخت و پس از شرحى كه ايراد كرده مىنويسد : عبد اللّه بن سلام گفته است : آنگاه كه على ( ع ) به خلافت رسيد . . . تا پايان آنچه را سيد نقل كرده است . مؤلف گويد : در يكى از مدارك آمده است حضرت مولى خطاب به يكى از اصحابش كه ممكن است ابو الاسود دؤلى باشد ، فرمود : اسم ، كلمهاى است كه از مسمى خبر مىدهد . فعل ، كلمهاى است كه از حركت مسمى حكايت مىكند ، و حرف ، كلمهاى است كه معنايى را در كلمهء ديگر به وجود مىآورد . رفع ، نشان فاعل است و ديگر از مرفوعات فرع بر آن مىباشد . نصب ، نشان از مفعول است و ديگر از منصوبات فرع بر آن مىباشد و جر ، نشان مضاف اليه است . سپس خطاب به آن صحابى فرمود : « انح هذا النحو بدينطريق ديگر قواعد را تدوين كن . مؤلف گويد : ثبوت اين روايت از نظر من قابل تأمل است . يكى از شارحان كافيه ابن حاجب مىنويسد : شرافت علم يا به شرافت و اهميت بارز آن است مانند علم الهى ، و يا اهميت آن به خاطر برهانهاى قاطع آن مىباشد ، مانند علم هندسه ، يا شرافت آن به خاطر فوائد ارزنده و يا موقعيت آن است مانند علم فقه و يا به علت آن جمالى است كه عالم بدان دست مىيابد مانند علم اخلاق . علم نحو داراى اكثر اهميتهاى يادشده مىباشد چه آنكه كلام اللّه تعالى و كلام رسول او دلالت بر ذات و صفات او دارند و علم فقه نافع براى دنيا و آخرت است و در يادگيرى بايد آن را بر ديگر علوم مقدم دانست . رسول خدا فرمود : قرآن را اعراب گذاريد تا آيات كريمهء آن را صحيح تلفظ كنيد چه آنكه خدا دوست مىدارد آيات او درست خوانده شود . عمر گفته است : عربيت را فراگيريد تا به خرد و جوانمردى شما بيفزايد . آنگاه كه كاتب ابو موسى در ضمن نامهاى به عمر نوشت : « من ابو موسى » عمر از اشتباهى كه در نامهء او اتفاق افتاده و ابى موسى را « ابو موسى » نوشته ناراحت شد ، در